Πρόκειται για το τελευταίο παραλιακό χωριό του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης που μάς ξεχωρίζει από τον Δήμο Σικυωνίων. Αν πρέπει να προσθέσουμε μια σύντομη «ταμπέλα» σε αυτή που ήδη αναγράφει το όνομα του χωριού «Μελίσσι», μάλλον θα ονομάζαμε τον τόπο ως τα «Βόρεια Προάστιά» μας. Κάτι που οφείλεται στα όμορφα, επιβλητικά σπίτια του μέρους, σε συνδυασμό με τις επιλογές για ποτό και κολύμπι μετά μουσικής στα beach bars που θα βρεις εκεί. 

Λίγο το δασύλλιο, λίγο τα beach bars, λίγο ο άνεμος που προσελκύει αθλητές του νερού και λοιπούς… γοργόνους, το Μελίσσι έγινε σταδιακά ένας ακόμη ιδανικός καλοκαιρινός προορισμός για τους επισκέπτες ανά την Ελλάδα και τον κόσμο. Καλό φαγητό, θαλασσινή αύρα που «γεμίζει το μέσα σου», όπως λένε οι ντόπιοι και πολλές ακόμη επιλογές, που ανακαλύπτεις κάθε χρόνο, είναι μερικά από όσα προσφέρει το Μελίσσι στους φιλοξενούμενούς του. Μόνιμους και μη.

Το Μελίσσι αρχίζει να δημιουργείται αργά, μετά το τέλος της τουρκοκρατίας δηλαδή. Αν θέλουμε να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι σχετικά με τις ημερομηνίες, αρκεί να πούμε ότι το έτος 1834 το Μελίσσι και το Διμηνιό (το δεύτερο ανήκει στον Δήμο Σικυωνίων) αποτελούνται συνολικά από 40 - 60 κατοίκους, με δεδομένο ότι στην περιοχή αυτή έμεναν όλες κι όλες πέντε οικογένειες. Μάλιστα, το Μελίσσι αρχικά υπαγόταν στον Δήμο Σικυωνίων, με έδρα το Βασιλικό.

Στον βράχο, όπου σήμερα βρίσκουμε την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου υπήρχαν άγρια μελίσσια, στα οποία το χωριό οφείλει την ονομασία του. Εκείνη την εποχή, η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο και κανείς δεν γνωρίζει πώς μετατράπηκε σε Άγιο Δημήτριο, όπως τη γνωρίζουμε μέχρι και σήμερα. 

Από προφορικές μαρτυρίες μαθαίνουμε όμως κάτι άλλο, που αφορά στη ζωή των πρώτων κατοίκων του Μελισσίου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, τους πρώτους «φιλοξενούμενους» του τόπου, τους βρίσκουμε στην τοποθεσία «Κοζά», στο οροπέδιο του Άνω Μελισσίου, όπου σήμερα υπάρχουν κτήματα και λίγα σπίτια. Οι άνθρωποι αυτοί έβρισκαν στέγη στις γιούρτες, τις σκηνές που έφτιαχναν με δέρματα ζώων.

Ο Θεοχάρης (ή Θεοχαράκης, όπως αποκαλείται συχνότερα) Ρέντης είναι από τα πρόσωπα εκείνα που έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην ελληνική επανάσταση. Προεστός από την Κόρινθο, μέλος της Φιλικής εταιρείας και σημαντικός μοχλός για την πορεία της ιστορίας, ο Θεοχαράκης Ρέντης διατηρούσε φιλικές σχέσεις με τον Κιαμήλ Μπέη. Μάλιστα, ήταν ομογάλακτοι (κατά κυριολεξία). 

Ο Ρέντης είχε μία κόρη, τη Σοφία, η οποία μάς είναι γνωστή για την ομορφιά της. Η κοπέλα ήταν αρραβωνιασμένη με τον Ιωάννη Νοταρά, ο οποίος επικράτησε του ξάδερφού του, Παναγιώτη. Η διένεξη ανάμεσα στα ξαδέρφια αποτέλεσε έναν ισχυρό «εμφύλιο», εξαιτίας του οποίου κάηκε η μισή Κορινθία. Φυσικά, η Σοφία ήταν η αφορμή για τον πόλεμο, καθώς τα αίτια ήταν στην ουσία οικονομικά. Ο Ιωάννης Νοταράς πέθανε στον πόλεμο αργότερα κι έτσι, η Σοφία παντρεύτηκε τον γνωστό Δημήτρη Καλλέργη, ο οποίος πρωταγωνίστησε αργότερα στην επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Είναι σημαντικό να πούμε ότι στο σπίτι του Θεοχάρη Ρέντη, στην Κόρινθο, συντάχθηκε το πρώτο Σύνταγμα. 

Ο εγγονός του Θεοχάρη, Κωνσταντίνος Ρέντης, υπήρξε υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις.

Έφυγε από το Μελίσσι περί το 1916 κι εγκαταστάθηκε στην Αμερική, όπου εξελίχθηκε σε πολύ σημαντικό ζωγράφο της διασποράς. Ο λόγος για τον Βασίλη Μάρρο, που γεννήθηκε στο Μελίσσι το 1887 και σε μικρή ηλικία, στα 16 του χρόνια, πήρε το δασάκι του κι έφυγε για το Σαν Φρανσίσκο. Όραμά του; Να γίνει καλλιτέχνης και να μεγαλουργήσει. Τον συναντάμε ξανά το 1921 στη Νέα Υόρκη, ως υπότροφο σε μια από τις καλύτερες Σχολές Τέχνης, το Art Student's League, και από εκεί στη συνέχεια, τον βρίσκουμε στο Παρίσι, όπου φοιτά στην Academie Moderne.

Ο Μάρρος ξαναγύρισε το 1930 για έναν μόνο χρόνο, προτού ξαναγυρίσει στη Νέα Υόρκη και μάλιστα, δημιούργησε πίνακες, με θέμα το τοπίο του Μελισσίου. Στον ξένο τόπο εντάχθηκε σε ενώσεις μεταναστών, με δεδομένο ότι την εποχή εκείνη υπήρχαν μεγάλα προβλήματα κι αντιδράσεις για τους μετανάστες. Η ένωση στην οποία εντάχθηκε λεγόταν «Ελληνικός Εργατικός Εκπαιδευτικός Σύνδεσμος Σπάρτακος» κι έκανε διάφορες καλλιτεχνίες, όπως θεατρικά έργα κ.ά. Μάλιστα, πρωταγωνιστούσε στον θεατρικό θίασο «Νέον Θέατρον» που ανεβάζει έργα συχνά επαναστατικά για τον ελληνισμό.

Αρκεί ένα μικρό team, αποτελούμενο από δασκάλους κι έναν επιθεωρητή με το ίδιο επίθετο και καμία απολύτως συγγένεια μεταξύ τους να αποτελέσουν αιτία για να μετατραπεί ένα μικρό σχολείο της δεκαετίας του 1930 σε πρότυπο; Κι όμως, αρκεί. 

Ο δάσκαλος Παπαγεωργίου, με καταγωγή από το Κεφαλάρι Κορινθίας, ήρθε στο σχολείο το 1929 – 1930. Έχοντας παρατηρήσει ότι τα παιδιά παρατούν ουσιαστικά το σχολείο μετά την άνοιξη, με σκοπό να βοηθήσουν τους γονείς στα κτήματα, ο ίδιος μετεκπαιδεύεται στο «γεωργικό φροντιστήριο», θέλοντας να ενισχύσει τις γνώσεις του γύρω από τις αγροτικές εργασίες. Παράλληλα, ξέρει μουσική, κάτι που φυσικά είναι εξαιρετικά σπάνιο και πρωτοποριακό για την εποχή. Με αυτά τα σημαντικά «όπλα» στη φαρέτρα του, σε συνδυασμό με πείσμα, επιμονή και μεράκι, βάζει σκοπό να αλλάξει την εκπαίδευση στο μικρό σχολείο. Έχοντας δύο σημαντικούς συμμάχους, τη δασκάλα Πηνελόπη Παπαγεωργίου και τον επιθεωρητή Βασίλη Παπαγεωργίου, οι οποίοι συνέδραμαν κι ενίσχυαν τις προσπάθειες, πολύ σύντομα το σχολείο γίνεται παράδειγμα για όλη την Ελλάδα. 

Οι μαθητές αποκτούν σχολικό κήπο και παράλληλα με τις αγροτικές εργασίες, διδάσκονται φυσική, γεωμετρία και αριθμητική. Παράλληλα, στο σχολείο δημιουργείται αγροτικός συνεταιρισμός κι έτσι όσα δενδρύλλια παράγουν, τα πουλούν, μαθαίνοντας οικονομικά και ισολογισμούς. Πολύ σύντομα, αποκτούν τα πρώτα τους χρήματα που χρησιμεύουν στην αγορά κινηματογράφου, ο οποίος γίνεται πόλος έλξης και για γειτονικά σχολεία. Όμως, δεν σταματούν εκεί. Λίγο αργότερα, αγοράζουν αρμόνιο και δημιουργείται συστηματική χορωδία, που αργότερα έγινε αφορμή για καντάδες στα κορίτσια και για έρωτες στο χωριό! Τα παιδιά μαθαίνουν μουσική, αποκτούν εργαστήριο χημείας, ραπτομηχανή Singer, όπου τα κορίτσια μαθαίνουν να ράβουν και τέλος, μαθαίνουν θέατρο και στήνουν παραστάσεις με αυτοσχέδια σκηνικά. 

Η φήμη του σχολείου ταξιδεύει σε όλη την Ελλάδα και οι συγχαρητήριες επιστολές από δασκάλους, βουλευτές, υπουργούς αλλά και από τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο, δίνουν και παίρνουν. Σειρά έχουν τα αφιερώματα στις εφημερίδες και στα σχολικά περιοδικά της εποχής. Μέχρι που ο δάσκαλος… παίρνει μετάθεση κι έτσι, πολλά από τα μελλοντικά σχέδια μένουν στο κενό. Όμως, τα θεμέλια ριζώνονται στη συνείδηση των μαθητών, οι οποίοι μαθαίνουν να εκτιμούν το ωραίο κι έτσι, μεγαλώνοντας, ενδιαφέρονται για τις τέχνες και το διάβασμα. Ακόμη και σήμερα, λοιπόν, το Μελίσσι  ξεχωρίζει, μεταξύ άλλων, για την πολιτιστική του συνεισφορά στην περιοχή.

Μπορεί κατά βάση να αποτελεί προορισμό για καλοκαίρι, ωστόσο, δεν είναι λίγοι όσοι το επισκέπτονται και τους χειμερινούς μήνες για να απολαύσουν γεύσεις θάλασσας ή ψητά, με θέα τη θάλασσα. Το Μελίσσι διαθέτει café, ταβέρνες, ξενοδοχεία, beach bars και πολλά ακόμη που ικανοποιούν κάθε μοναδική επιθυμία. 

Η περιοχή διαθέτει εξαιρετικής αρχιτεκτονικής κτίσματα και βίλες που κατοικούνται κατά βάση από παραθεριστές, ενώ οι μόνιμοι διαμένοντες παρουσιάζουν πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα μέσα από τους συλλόγους τους.

Μια βουτιά, μια γεύση, μια διανυκτέρευση με θέα τη θάλασσα του Μελισσίου συνεπάγεται πολλές, μοναδικές ιστορίες ανθρώπων που το επισκέπτονται.

Αφηγήσου τη δική σου, στο χωριό που κάνει θόρυβο! Επισκέψου το Μελίσσι, το «μπιζ» της διασκέδασης.

*** Γράφει η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager

Παραθαλάσσιο, γραφικό, με πέτρινα σπιτάκια και μεγάλη πολιτιστική ζωή. Ποιο άλλο; Το Δερβένι, φυσικά! Καφετέριες, μεζεδοπωλεία, beach bars, θέατρο, κινηματογράφο, γήπεδα και συναυλίες είναι μόνο μερικά από όσα θα συναντήσεις στην κωμόπολη αυτή. Κάθε μέρα και μια δραστηριότητα, κάθε γωνιά και μια ομορφιά!

Η παραδοσιακή αύρα του είναι αυτή ακριβώς που παραμένει ζωντανή στον τόπο και είναι ο λόγος που τόσο οι μόνιμοι κάτοικοι, όσο και οι παραθεριστές/ τουρίστες ψηφίζουν «Δερβένι» ξανά και ξανά για τις καλοκαιρινές διακοπές τους. Απέχοντας 74 χιλιόμετρα από την Πάτρα και 25 χιλιόμετρα από το Ξυλόκαστρο, αποτελεί την ιδανική αφετηρία για να «οργώσεις» σε βόλτες ολόκληρο τον Δήμο Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης και να ανακαλύψεις την πεδινή και ορεινή του άποψη. 

Το κέντρο του Δερβενίου έχει κάτι από άρωμα νησιού, καθώς αποτελεί ένα στενό κομμάτι δρόμου με καταστήματα εμπορικού ενδιαφέροντος και καφεστίασης, εκατέρωθεν. Τα σοκάκια σε οδηγούν στη θάλασσα για βουτιά και σαν άλλη Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, έτσι κι εσύ θα βρεθείς να χάνεσαι ανάμεσα στα παραδοσιακά σπίτια, συναντώντας πιθάρια και γλαστράκια με τα οποία κοσμούν οι νοικοκυρές τις αυλές τους.

Έτσι, λοιπόν, καταλήγεις να κολυμπάς με θέα τα πέτρινα οικήματα και τα όμορφα παρτέρια.

Όπως η υπόλοιπη ακτογραμμή, έτσι και το Δερβένι δεν κατοικείτο τα πιο παλιά χρόνια. Λίγο η παρουσία των πειρατών, λίγο οι Τούρκοι που κυνηγούσαν τους Έλληνες κατά την περίοδο του τουρκικού ζυγού, οι άνθρωποι αναγκάζονταν να ζουν στα ορεινά. Σταδιακά όμως, αυτό άλλαξε για όλες τις πεδινές περιοχές, εν προκειμένω και για το Δερβένι. 

Το 1840, λοιπόν, κάποιοι από τους Ζαχολίτες (τους κατοίκους του σημερινού χωριού «Εβροστίνας» ή «Ζάχολης» αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τα ορεινά κι εγκαταστάθηκαν στην παραθαλάσσια περιοχή. Ένας από τους νέους τόπους κατοικίας ήταν και το Δερβένι. Ήταν λίγο μετά τη λήξη του πολέμου όταν η εποχή ήταν η πλέον κατάλληλη για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή. Έτσι, αναζήτησαν το νέο τους σπιτικό, δίπλα στη θάλασσα. 

Έχτισαν, λοιπόν, τα κονάκια τους, δημιουργώντας διώροφα σπίτια με κύρια υλικά το ξύλο, την πέτρα και το κεραμίδι. Τα παραδοσιακά αυτά οικοδομήματα διατηρούν τον χαρακτήρα τους ακόμη και σήμερα, συνθέτοντας ένα πανέμορφο, γραφικό τοπίο.

Τι σημαίνει όμως «Δερβένι»; Το Δερβένι προέρχεται από την τουρκική λέξη derbent, η οποία σημαίνει «στενό πέρασμα» και είναι η ονομασία που επικράτησε το 1900 έναντι των «Στενόπορο» και «Ακταίο» που είχαν αποδοθεί κατά καιρούς στον τόπο.

Στο Δερβένι, πέρα από τα στενά σοκάκια που σε οδηγούν στη θάλασσα και τα πέτρινα, γραφικά σπίτια, κρύβεται μια μακρά ιστορία. Ίχνη της βρέθηκαν πρόσφατα στο πλαίσιο του έργου κατασκευής της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Κιάτου-Ροδοδάφνης Αιγίου, όπου ήρθε στο φως ένα λουτρό των ύστερων Ρωμαϊκών χρόνων. 

Τα αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίζονται στην έξοδο Δερβενίου της Νέας εθνικής οδού Κορίνθου-Πατρών, σε απόσταση 2 χιλιομέτρων ανατολικά του αρχαίου λιμανιού των Μαύρων Λιθαριών. Τα λουτρά καταλαμβάνουν έκταση 500 τ.μ. και ανακαλύφθηκαν το 1981. Οι ανασκαφές διήρκησαν από το 2007 έως το 2012.

Το λουτρό που ανευρέθηκε ανέρχεται σε δέκα δωμάτια, με «πρωταγωνίστρια» την κεντρική αίθουσα που γύρω της αναπτύσσονται άλλοι χώροι. Το δάπεδο, το οποίο δεν διατηρείται ακέραιο, καλύπτεται με ψηφιδωτό από λευκές και μαύρες ψηφίδες. Ο χώρος με το ψηφιδωτό δάπεδο ανήκει στην πρώτη περίοδο χρήσης του λουτρού, η οποία χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα μ. Χ. Παράλληλα, παρουσιάζει στοιχεία από μεταγενέστερες χρονικές περιόδους, γεγονός που καταδεικνύει τη χρήση του και πολύ αργότερα, φτάνοντας στον 4ο αιώνα- 6ο αιώνα μ.Χ.

Στο Δερβένι, μεταξύ άλλων, θα βρεις μια επιγραφή με το τοπωνύμιο «Μαύρα Λιθάρια». Πρόκειται για ένα μέρος, στο οποίο διεξήχθη η ιστορική μάχη ανάμεσα στους Έλληνες και τους Τούρκους. 

Μετά την ήττα του στα Δερβενάκια, ο Δράμαλης βρισκόταν στην Κόρινθο, με τον στρατό του που ανερχόταν στα 3.500 άτομα. Μέχρι στιγμής, το στρατιωτικό σώμα σιτιζόταν από τα στρατεύματα, τα οποία κατέφθαναν με πλοία από την Πάτρα. Ωστόσο, ο αποκλεισμός τους δεν άργησε να έρθει κι έτσι, οι ίδιοι έπρεπε να προχωρήσουν προς την Πάτρα. Βρίσκονταν κοντά στο Δερβένι, όταν οι μέχρι ώρας αντιμαχόμενοι Έλληνες, έβαλαν στην άκρη τις έχθρες τους και συνασπίστηκαν εναντίον του κοινού εχθρού. 

Ο Παναγιωτάκης Γεραρής, σπουδαίος οπλαρχηγός με καταγωγή από τη Ζάχολη, παίρνει εντολή από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη να πιάσει τα στενά του Δερβενίου και των Μαύρων Λιθαριών, προκειμένου να ανακόψει την πορεία των Τούρκων. Οι Έλληνες με όσα μέσα διέθεταν (ακόμη και με αγροτικά εργαλεία) κατακερματίζουν τους εχθρούς, οι οποίοι μετά τη μάχη αριθμούν μόνο τους 600! Πρόκειται για μια νίκη των Ελλήνων, καταλυτικής σημασίας. 

Οι τραυματισμένοι Ζαχολίτες ανήλθαν στους 27, ενώ στη μάχη έπεσαν 9 Έλληνες ηρωικά. Οι νεκροί ενταφιάστηκαν στον Άγιο Γεώργιο Ζαχόλης.

Δεν αναφερόμαστε στις βραδιές ξέφρενης διασκέδασης. Ή τέλος πάντων, όχι μόνο σε αυτές! Το Δερβένι είναι ένα δημοτικό διαμέρισμα που διαθέτει ομορφιά, προσδιορισμένη πολιτιστική και αρχιτεκτονική ταυτότητα και πλούσια βραδινή ζωή. 

Γιατί πέρα από τις υπηρεσίες και τα προφανή (ξενοδοχεία, καφετέριες, ταβερνάκια, μεζεδοπωλεία, beach bars κτλ) διαθέτει Δημοτικό Ωδείο, όπου οι δημότες έχουν τη δυνατότητα να κάνουν ανώτερες σπουδές στη μουσική, μαθαίνοντας μουσικά όργανα, όπως πιάνο, κιθάρα κ.ά..

Όμως, αν θέλουμε να προσδώσουμε μια σαφή εικόνα για το Δερβένι, δεν μπορούμε να παραλείψουμε τις Αυγουστιάτικες συναυλίες του. Κάθε χρόνο, όπως μας υπογράμμισε ο πρόεδρος κ. Γιάννης Ροδόπουλος, πραγματοποιούνται μουσικές εκδηλώσεις με μικρό ή μηδαμινό αντίτιμο, στις οποίες πρωτοστατούν στο κέφι κορυφαίοι ερμηνευτές της ελληνικής μουσικής σκηνής.

Κάποιοι από τους πιο πρόσφατους... μουσικούς προσκεκλημένους που χάρισαν τις μαγικές τους νότες στο Δερβένι είναι η Ρένα Μόρφη, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Σταμάτης Κραουνάκης, οι Locomondo, ο Αγγελάκας, ο Παυλίδης (από τα Ξύλινα Σπαθιά) και αναμένονται πολλοί ακόμα. 

Το Δερβένι μεριμνά για τους φιλοξενούμενούς του. Με γνώμονα τις καλύτερες παροχές, ο τόπος διαθέτει καταπληκτικά ξενοδοχεία, με μοναδική θέα. Παράλληλα, τα AirBnb's έχουν κι εδώ την τιμητική τους, στα οποία οι επισκέπτες μπορούν να φιλοξενηθούν και να ξεκουραστούν, προτού ξεκινήσουν τις περιηγήσεις τους στα ορεινά και τις βουτιές τους στην τέλεια θάλασσα της περιοχής μας!

Το Δερβένι διαθέτει ένα πανέμορφο, γραφικό λιμανάκι που φιλοξενεί ψαρόβαρκες και τουριστικά καραβάκια, ενώ στον τόπο θα βρεις και τον εξαιρετικά δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογο «Ευ Ζην», ο οποίος πραγματοποιεί ποικίλες δράσεις, όπως ομιλίες, συναυλίες κ.ά.

Πρόκειται επίσης για ένα δημοτικό διαμέρισμα με προσεγμένα γήπεδα, στα οποία τα παιδιά μαθαίνουν μπάσκετ και ποδόσφαιρο, ενώ παράλληλα έχει και δικό του Δημοτικό σινεμά για κινηματογραφική μαγεία… κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό. Τέλος, αξίζει να φωτογραφίσεις το παλιό δημοτικό σχολείο, τύπου Καλλία - Συγγρού και το ιστορικό Ειρηνοδικείο.

Αν θέλεις οι διακοπές σου να έχουν κάτι από καλοκαιρινές εικόνες με θάλασσα, τσίπουρο, βουτιές και καφεδάκι… Αν ο ουρανίσκος σου ζητά χταποδάκι ή «αχτύπητα» ψητά, αν ψάχνεις το ιδανικό μέρος για να «στρατοπεδεύσεις», προτού ξεκινήσεις τις περιηγήσεις σου στη Ζάχολη, το Χελυδόρι και τις γύρω ορεινές περιοχές, το Δερβένι είναι το ιδανικό μέρος για σένα. Για καλοκαίρι και χειμώνα, keep Derveniing! 

*** Γράφει η Ιωάννα Δούρη, Marketing & Comms Manager/ Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Ιωάννα Δούρη 

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Το Χελυδόρι έχει δύο οικισμούς: 1) έναν ορεινό - ορεινό Χελυδόρι - ο οποίος είναι περισσότερο γνωστός με το όνομα Κούτος. Βρίσκεται στο ίδιο υψόμετρο σχεδόν με τη Ζάχολη και έχει αξιόλογη παραγωγή οπωροκηπευτικών, και 2) έναν πεδινό, με το όνομα σήμερα Μεντουργιάνικα. Τα Μεντουργιάνικα εκτείνονται κατά μήκος του Ζαχολίτικου ποταμού και νότια του Δερβενίου, σε ελάχιστη απόσταση απ' αυτό.

Στο ορεινό Χελυδόρι (Κούτος) και νότια του οικισμού, σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων υπάρχει η ιστορική Μονή του Προφήτη Ηλία που κτίστηκε τον ΙΔ' αιώνα. Είναι μονή βασιλικού ρυθμού, η οποία αναστηλώθηκε μετά την κατάρρευσή της το έτος 1754 με άδεια των Τουρκικών αρχών (Χοτζέτι), η οποία υπάρχει μέχρι σήμερα στο αρχείο της Μονής, στο οποίο επίσης φυλάσσεται σημαντική συλλογή Τουρκικών και Ελληνικών προεπαναστατικών εγγράφων. Μετόχι της Μονής (γυναικείας σήμερα) για τη χειμερινή διαμονή των μοναχών, λειτουργεί στα Μεντουργιάνικα, με τιμώμενο τον Αγ. Γεράσιμο.

Αξιόλογη ιστορικά είναι και η εκκλησία του Αγ. Νικολάου που κτίστηκε στον Κούτο, πριν το έτος 1798, από την οικογένεια Μαμωνά, η οποία ήλθε και εγκαταστάθηκε εδώ γύρω στα 1300 μ.Χ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού με τις αγιογραφίες του. Στον Κούτο υπάρχει ακόμα το ησυχαστήριο του Αγ. Ιωάννη, στο οποίο διαμένει μια μοναχή.

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Ο Πύργος, με υψόμετρο 600 μέτρων, βρίσκεται 8 χιλιόμετρα νοτίως του Δερβενίου και 62 χιλιόμετρα από την Κόρινθο.

Το όνομά του το πήρε από τον πύργο που ανήκε στη Βυζαντινή οικογένεια των Μαμωνάδων, η αρχή οικοδόμησης του οποίου ανέρχεται στα χρόνια της Ενετοκρατίας στην Πελοπόννησο.

Σήμερα είναι ένα δυναμικό κεφαλοχώρι γεμάτο ζωή και όρεξη για πρόοδο και γενική βελτίωση των όρων ζωής. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία.

Τα παραγόμενα προϊόντα είναι η φημισμένη Κορινθιακή σταφίδα, τα επιτραπέζια σταφύλια, το λάδι, τα κεράσια, τα δαμάσκηνα, τα περίφημα Πυργιώτικα μήλα και οι λωτοί.

Στο κέντρο του χωριού δεσπόζει ο επιβλητικός Πύργος του Κορδή, ο οποίος ανήκει στο Δήμο Ευρωστίνης και πρόσφατα αναστηλώθηκε και αναπαλαιώθηκε διατηρώντας την αρχιτεκτονική της εποχής που κτίστηκε. Σύντομα στο ισόγειό του θα στεγαστεί το Ιστορικό και Λαογραφικό μουσείο του Δήμου.

Θα το βρεις μέσα σε μια κατάφυτη περιοχή από μαύρα πεύκα και έλατα.

Θα το βρεις στα 1.230 -1.300 μέτρα υψόμετρο, μέσα σε μια κατάφυτη περιοχή από μαύρα πεύκα και έλατα. Μόλις πέφτει ο ήλιος, θα χρειαστείς χοντρή ζακέτα και μπουφάν, ακόμη κι αν έχεις επισκεφθεί το ορεινό Σαραντάπηχο εν μέσω καλοκαιριού. Τον χειμώνα το χιόνι είναι εξαιρετικά πυκνό και κάνει τη διέλευση των αυτοκινήτων δύσκολη, αν όχι αδιάβατη.

Ανήκει (φυσικά) στον Δήμο Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης και μας ξεχωρίζει από τον νομό Αχαΐας, καθώς συνορεύει με τα χωριά Σελιανά και Περιθώρι. Στο Σαραντάπηχο θα ενωθείς με το πράσινο, θα ερωτευθείς τα επιβλητικά κτήρια που φέρουν ιστορίες από βασιλείς και υπουργούς μιας άλλης εποχής, θα περπατήσεις σε μονοπάτια, θα συναπαντηθείς με πανέμορφα σημεία, θα πιείς νερό σε μια από τις πολλές πηγές του χωριού και θα γευτείς μεζεδάκια από τοπικούς κτηνοτρόφους και παραγωγούς. Ιδανικός προορισμός για να «χωθείς» στη φύση, να ξεχαστείς, να περπατήσεις σε έναν παρθένο τόπο και να συναντήσεις φιλόξενους ανθρώπους, που παραμένουν πιστοί στις ρίζες και στην αγάπη τους για το χωριό με την άγρια ομορφιά.

Πάμε να γνωρίσουμε καλύτερα το ιστορικό Σαραντάπηχο;

Το όνομα του χωριού έχει βυζαντινά αρώματα και αυτοκρατορικά… χρώματα! Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή, για να τα εξηγήσουμε καλύτερα.

Ήταν 8ος αιώνας μ.Χ. Οι Σαραντάπηχοι, αδέλφια της Ειρήνης της Αθηναίας που υπήρξε Αυτοκράτειρα του Βυζαντίου, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και ίδρυσαν μια μικρή κοινότητα, δίνοντάς της το όνομά τους. Και το όνομα αυτού… Σαραντάπηχο, λοιπόν!  

Λέγεται μάλιστα, ότι το όνομα δόθηκε στο Σαραντάπηχο, σε ανάμνηση της επικράτησης των Βυζαντινών εναντίον Σλάβων. Το χωριό παρέμεινε ζωντανό καθόλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου και της Τουρκοκρατίας. Η παρουσία του καταγράφεται επίσης και στο αρχείο του Grimani, που χρονολογείται από την περίοδο της Ενετοκρατίας.

Παλαιότερα, ανήκε στον Δήμο Χελυδορέας, στη συνέχεια στον Ζαχόλης και αργότερα, στον Δήμο Ευρωστίνης. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι αποτελεί ενιαία δημοτική κοινότητα με τα Σαρανταπηχιώτικα, το χωριό που βρίσκεται μετά τη Λυκοποριά. Αυτό συμβαίνει γιατί σταδιακά, οι κάτοικοι του ορεινού Σαρανταπήχου, άρχισαν να εγκαταλείπουν το βουνό, αναζητώντας μια πεδινή κατοικία για τους χειμερινούς μήνες. Έγιναν, λοιπόν, και αυτοί, ανάμεσα σε τόσους άλλους της περιοχής μας, διπλοκάτοικοι.  

Το είπαν «Αναγέννησις». Θέλεις γιατί ήθελαν να προϊδεάσουν τον επισκέπτη για την ανανέωση που θα ένιωθε σε έναν τόσο πράσινο τόπο; Θέλεις επειδή η Χελυδορέα και η γύρω περιοχή συνδέεται με τη γέννηση θεών και το πρωτόγνωρο άκουσμα της μουσικής; Πάντως, το σίγουρο είναι ότι το ξενοδοχείο «Αναγέννησις», που λειτούργησε από το 1929 έως το 1940, αποτέλεσε πόλο έλξης για υψηλά ιστάμενους επισκέπτες. Βασιλείς, όπως ο Φαρούκ της Αιγύπτου, πρέσβεις, υπουργοί, επιχειρηματίες, φοιτητές κι επιφανείς επαγγελματίες από Ελλάδα κι εξωτερικό, κατέφθαναν στο Σαραντάπηχο για να παραθερίσουν και να… αναγεννηθούν.

Ήταν ένα τριώροφο κτίσμα, φτιαγμένο από πέτρα, με 70 δωμάτια, ηλεκτρογεννήτριες, μπάνια, αίθουσα εκδηλώσεων με πιάνο και μεγάλο εστιατόριο. Όπως τα σημερινά πεντάστερα, έτσι και το «Αναγέννησις», διέθετε πολλές επιλογές για τους επισκέπτες. Τα γήπεδα τέννις, οι λοιπές αθλοπαιδιές, η χαρτοπαικτική και η κινηματογραφική λέσχη ήταν κάποιες από τις διεξόδους ψυχαγωγίας των διαμενόντων. Αυτό που προκαλεί όμως θαυμασμό και έκπληξη είναι η εποχή κατά την οποία το ξενοδοχείο του ορεινού Σαραντάπηχου παρείχε όλες αυτές τις ανέσεις. 

Σήμερα, θα βρεις το πέτρινο κτίσμα όπου κάποτε βρίσκονταν οι κλίνες, τα μπαλκόνια, αλλά αλλαγμένο. Οι παλιοί θερμοσίφωνες σκούριασαν, οι σκάλες και πολλά ακόμη χορτάριασαν κι ο χρόνος άφησε το σημάδι του ορατά και σκληρά.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης ένα κομμάτι της κεντρικής πόρτας που σώζεται και θα το βρεις στην είσοδο του ξενοδοχείου. Πέτρινο και το ίδιο αγέρωχο συνεχίζει να στέκει στο ίδιο σημείο. 

Κι όμως, είναι αλήθεια. Το Σαραντάπηχο είχε αεροδρόμιο που δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί τις ανάγκες του ξενοδοχείου, με δεδομένο ότι οι VIP επισκέπτες κατέφθαναν από όλο τον κόσμο, σε καταιγιστικούς ρυθμούς.

Βρισκόταν σε υψόμετρο 1.315 μέτρων, πολύ σπάνιο για την εποχή του, και στους διαδρόμους του προσγειώνονταν αεροπλάνα αγγλικής και γερμανικής κατασκευής. Το αεροδρόμιο επιβιώνει ακόμη και συνεχίζει να δίνει το «παρών» στις προφορικές μαρτυρίες ανθρώπων που δούλεψαν στο ξενοδοχείο και στις αναφορές που γίνονται από τους κατοίκους του χωριού.

Άλλοι τα έζησαν, άλλοι τα άκουσαν από τους δικούς τους τα βράδια που μαζεύονται στο καφενείο, άλλοι έπλασαν περισσότερες εικόνες με τη φαντασία τους από τις φωτογραφίες που περιήλθαν στα χέρια τους.

Το αεροδρόμιο λειτούργησε μέχρι το 1940, όπου και καταστράφηκε από τους Ιταλούς. Οι κατακτητές, θέλοντας να αποτρέψουν την προσγείωση αεροσκαφών, έσκαψαν την πίστα του αεροδρομίου και σταδιακά, η αίγλη που γνώρισε κάποτε η περιοχή, έγινε ανάμνηση. Σήμερα, στη θέση του αεροδρομίου θα βρεις μια αλάνα, με πεύκα, έλατα, ρέματα και αναμνήσεις.

Το θρησκευτικό αίσθημα των Σαρανταπηχιωτών είναι ζωντανό και αξιομνημόνευτο. Μπαίνοντας στο χωριό, στην κεντρική πλατεία, θα συναντήσεις τον επιβλητικό και όμορφο ναό Κοίμησης της Θεοτόκου. Κατασκευάστηκε το 1811 και γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο. Ελλείψει ιερέων, στις 14 Αυγούστου, θα συναντήσεις γυναίκες του χωριού, οι οποίες ψέλνουν τα εγκώμια, σε κατανυκτική ατμόσφαιρα.

Σε απόσταση περίπου 15 λεπτών από τον κεντρικό ναό, θα βρεις τον ναό του Αγίου Νικολάου, που γιορτάζεται στις 9 Μαΐου. Πρόκειται για ένα πολύ απλό εκκλησάκι, με φανταστική θέα, που μέχρι και το 1940 χρησιμοποιούσαν στο χωριό ως κοιμητήριο.

Το Σαραντάπηχο (όπως όλα μας τα χωριά) διαθέτει και ξωκλήσι, αυτό του Προφήτη Ηλία, στην τοποθεσία «Κουβέλι», ο οποίος γιορτάζει στις 20 Ιουλίου και κατασκευάστηκε κατά τη δεκαετία του 1960, ενώ στον δρόμο για τον Άγιο Νικόλαο, θα βρει κανείς και ένα προσκυνητάρι, που οι ντόπιοι φροντίζουν και κρατούν καθαρό.

Μέσα στο δάσος, σε ανισόπεδο έδαφος και σε μικρό ύψωμα, θα βρεις τη «βίλα του Κίστερ». Μην περιμένεις να βρεις κάποια έπαυλη, παρά ένα διώροφο, πέτρινο σπίτι που ο χρόνος δείχνει με σκληρότητα και σαφήνεια τα σημάδια του. Χωρίς κανένα έπιπλο στον κάτω όροφο, παράθυρα που δεν έχουν τζάμια, χωρίς πόρτες ή οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να σημάνει ότι κάποιος μπορεί να πέρασε πρόσφατα από εκεί, η βίλα του Κίστερ έχει πάνω από 80 χρόνια να κατοικηθεί.

Ανήκε σε έναν επιφανή Γερμανό, ο οποίος ζούσε στο Σαραντάπηχο. Μόλις κηρύχθηκε ο πόλεμος του 1940, ο ίδιος εγκατέλειψε το σπίτι του και δεν ξαναγύρισε ποτέ, γεγονός που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τους ισχυρισμούς που τον ήθελαν πληροφοριοδότη των Ναζί.

Η βίλα του Κίστερ, που πλέον αποτελεί ιδιοκτησία του Δασαρχείου, διαθέτει μια εσωτερική, στενή σκάλα που οδηγούσε στην κρεβατοκάμαρα, προφανώς. Σήμερα, υπάρχει ακόμη, αλλά δεν τολμήσαμε να ανέβουμε στον πρώτο όροφο, με δεδομένο ότι το κτίσμα είναι εξαιρετικά παλιό και εγκαταλελειμμένο εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Πέρα από την ιστορία και τον πλούτο του σε ομορφιά, συνδέεται άρρηκτα με τους Σαρακατσάνους και το «Αντάμωμα», τη γιορτή που επαναλαμβάνεται σχεδόν κάθε χρόνο στην είσοδο του χωριού. Εκεί, στήνονται τα κονάκια των Σαρακατσαναίων, οι οποίοι αναπαριστούν τη ζωή των προγόνων, των νομάδων αυτών κτηνοτρόφων που εγκαταστάθηκαν και έμειναν στην περιοχή μας. Πλέον η γιορτή αυτή αποτελεί θεσμό.

Ακόμη και σήμερα, στο χωριό ζουν άνθρωποι (οι μόνιμοι κάτοικοι είναι λίγοι), οι οποίοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την υλοτομία, ενώ στο Σαραντάπηχο λειτουργεί κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και καφενείο… με τα όλα του! Από καφέ μέχρι σουβλάκι κι από μπριζόλα και λουκάνικα μέχρι ντόπια τυριά είναι όσα έχει να προσφέρει η φιλόξενη οικογένεια που διατηρεί το κατάστημα στην πλατεία του Σαραντάπηχου, όπου βρίσκεται η κεντρική εκκλησία, όπου συγκεντρώνονται μικροί και μεγάλοι.

Αυτό που αγαπήσαμε στο Σαραντάπηχο, πέρα από τους υπέροχους ανθρώπους του που πρόθυμα μάς υποδέχτηκαν και μας ξενάγησαν, είναι ότι το Σαραντάπηχο αναδεύει ιστορία, ομορφιά, παρόν και παρελθόν. Βρύσες, εκκλησάκια, πέτρινα κτίσματα, καταπληκτική θέα, ιστορικά κτήρια που ξεπηδούν, κάνουν τις διαδρομές στη φύση πιο ευχάριστες, πιο ενδιαφέρουσες, πιο ξεκούραστες. 

Το χωριό διαθέτει επίσης έναν εξαιρετικά δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογο, που διαρκώς προτείνει και διοργανώνει νέες δράσεις. Οι παλιές φωτογραφίες παραπάνω, στην ενότητα που μιλά για το αεροδρόμιο, μας παραχωρήθηκαν από τον Σύλλογο και πιο συγκεκριμένα, από την κ. Μαρία Αμπατζή. 

Μόλις ανοίξει ο καιρός και η διάθεσή μας για περιπέτειες στη φύση, μοναδικές λιχουδιές και ένα τοπίο άγριας ομορφιάς κορυφωθεί, φύγαμε για Σαραντάπηχο! Και πού είσαι; Μην ξεχάσεις να επισκεφθείς «Το Αγνάντι», όπου θα βρεις ψάθινες καρέκλες και ένα πεζούλι να σε περιμένουν, για να πλέξεις τις δικές σου καλοκαιρινές ιστορίες, στην πιο όμορφη θέα.

*Γράφει και επιμελείται τα κείμενα για τον Δήμο Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager 

Ένα τεράστιο ευχαριστώ στον κ. Ιωάννη Ξ. Σπυρόπουλο, ο οποίος μας παραχώρησε σημαντική γνώση, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη σύνταξη του παραπάνω κειμένου. Ο κ. Ι. Σπυρόπουλος έχει συλλέξει ιστορικά και άλλα στοιχεία για το Σαραντάπηχο και τα έχει επιμεληθεί με πολλή αγάπη. Μπορείτε να βρείτε την προσωπική του ιστοσελίδα με ακόμη πιο ενδελεχές υλικό για το όμορφο χωριό, πατώντας εδώ. 

Μόλις 7 λεπτά από το Δερβένι και στον παραλιακό δρόμο, θα βρεις το Στόμιο. Μικρό χωριό, όμορφο, με το μπλε στα πόδια του και τους ανέμους στο πλευρό του. Άλλωστε, λέγεται ότι πήρε το όνομά του από τη θέση του, η οποία βρίσκεται στο «στόμιον» των ανέμων.

Διαθέτει καφενείο, ξενοδοχείο, ενοικιαζόμενα δωμάτια και AirBnB’s αλλά και ταβερνάκια με θέα τον Κορινθιακό. Έχει όμορφα σπίτια και παλιά, πέτρινα αρχοντικά. Το Στόμιο απαρτίζεται από γλεντζέδες ανθρώπους, όμορφες εκκλησίες, παρτέρια με λουλούδια και μια μουσικότητα που ξεκινά από παλαιότερα και κρατά μέχρι και σήμερα.

Τι άλλο γνωρίζουμε για το Στόμιο;

Η ιστορία κινείται και μαζί με αυτήν κινούνται οι άνθρωποι ανάλογα με τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της εκάστοτε εποχής. Μαθαίνουμε, λοιπόν, ότι κάποια στιγμή που ο Πουκεβίλ πέρασε από την περιοχή μας και έγραψε γι’ αυτήν, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στο Στόμιο. Τι βρήκε εκεί; Μια συστάδα δέντρων κι ένα πέτρινο, ψηλό κτίσμα. Θα μπορούσε να είναι το ίδιο κτίσμα με αυτό που συναντάμε δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη σήμερα; Κάποιοι λένε πως είναι πιθανό.

Οι κάτοικοι πάντως λέγεται ότι προέρχονται από το Βουνάκι, χωριό της Αιγιαλείας. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες και πώς αυτές πέρασαν στο σήμερα, μαθαίνουμε ότι οι κάτοικοι του χωριού ήταν περίφημοι κτίστες κι αυτό εξηγεί γιατί τους κάλεσε ο Κιαμήλ Μπέης στην Κόρινθο, προκειμένου να χτίσουν την «τουρκογέφυρα», όπως λέγεται σήμερα. Μάλιστα, ο μύθος λέει ότι τους ζήτησε να περάσουν από πάνω με τα γαϊδούρια και τα μουλάρια τους, προκειμένου να διαβεβαιωθεί ότι είναι στέρεη.

Αφού έμεινε ευχαριστημένος, τους ρώτησε τι θέλουν να τους δώσει. Εκείνοι, μόλις κατέβηκαν από το Βουνάκι, νύχτωσαν στα Σαρανταπηχιώτικα και του είπαν να τους δώσει ένα κομμάτι από την ευρύτερη περιοχή κι έτσι ακριβώς έγινε. Αυτή ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει ο πρώτος πυρήνας δημιουργίας του χωριού που φέρεται να συμπίπτει με το 1820.

Το Στόμιο έχει χαρακτηριστεί ως «το χωριό που δεν κοιμάται ποτέ». Και πράγματι, δεν κοιμόταν ποτέ! Πάμε να δούμε το γιατί.

Πριν κάποια χρόνια – όχι πολλά – η εθνική οδός δεν υπήρχε. Οπότε, όλα τα αυτοκίνητα, τα φορτηγά και τα λεωφορεία περνούσαν από τον παραλιακό δρόμο. Ο χρόνος για να φθάσει κανείς από την Αθήνα στο Στόμιο ή και το αντίστροφο ήταν περισσότερες από δύο ώρες. Επομένως, οι οδοιπόροι έκαναν μια στάση για να φάνε κάτι και να ξεκουραστούν. Στο χωριό, λοιπόν, υπήρχε ένας καφενές – ψητοπωλείο που διέθετε πίστα και φώτα τα οποία δούλευαν με γεννήτρια (σπάνιο για την εποχή).

Ως εκ τούτου, το Στόμιο αποτελούσε σημείο συνάντησης όλες τις ώρες της ημέρας. Τα φώτα ήταν μονίμως αναμμένα, τα μπρίκια έδιναν κι έπαιρναν και η μουσική δεν σταμάτησε ποτέ. «Γλεντζέδικο χωριό», όπως μας το περιγράφουν οι ντόπιοι. 

Το Στόμιο διαθέτει δύο εκκλησίες. Ο Άγιος Ιωάννης είναι ο πολιούχος του χωριού και ο επιβλητικός ναός βυζαντινού ρυθμού βρίσκεται στην πλατεία. Όμως, το χωριό διαθέτει κι ένα πανέμορφο εκκλησάκι, αυτό του Αγίου Βασιλείου, στην αυλή του οποίου στεγάζεται και το νεκροταφείο. Θα το βρεις σε πολύ κοντινή απόσταση από το κέντρο του Στομίου, μέσα στο πράσινο και τη φύση. Ένα γαλήνιο τοπίο που αξίζει να μπει στη λίστα σου.

Κάτι άλλο που λίγοι γνωρίζουν για τον Άγιο Ιωάννη. Στο υπόγειο της εκκλησίας βρίσκεται ένας μουσειακός λαογραφικός θησαυρός, που απαρτίζεται από χρηστικά αντικείμενα της οικοκυρικής, παιχνίδια, θρανία, βιβλία κ.ά. Όλα μιας άλλης εποχής. Η συλλογή αυτή είναι ιδιωτική πρωτοβουλία του κ. Δημήτρη Στάθη, ο οποίος με πολύ μεράκι κατάφερε να μαζέψει όλα τα προαναφερθέντα και να τα συγκεντρώσει στο σημείο.

Στην πλατεία του χωριού θα βρεις ένα μνημείο. Είναι αυτό του Έλληνα αεροπόρου Αλέξανδρου Καραμανλάκη, ο οποίος έπεσε με το αεροπλάνο του στην παρακείμενη θαλάσσια περιοχή στις 29 Αυγούστου 1912 και τον μάζεψαν οι ψαράδες του χωριού. Ήταν η παρθενική πτήση του παλικαριού και πρόκειται για το πρώτο αεροπορικό δυστύχημα της Ελλάδας.

Για να τον τιμήσουν, οι κάτοικοι δημιούργησαν μνημείο, όπου μάλιστα υπάρχει και πλάκα με ποίημα του Ιωάννη Πολέμη που αναφερόταν στον αεροπόρο:

«Σ’ έπαιρνε πάνω ο ουρανός

μα η γη που σ’ αγαπούσε

και κάθε τόσο σ’ έχανε

μα πάντα σε ποθούσε

απ’ τη σκληρή τη θάλασσα

εζήτησε βοήθεια

κι έτσι της είπε:

Πάρε τον μες στα πλατειά σου στήθια

κόψε του τα γοργά φτερά που με λαχτάρα ανοίγει

και δώσ’ μου τον αφτέρουγο

να μην μου ξαναφύγει».

Είναι φοβερό πώς η ιστορία περνά μέσα στην ιστορία. Καμιά φορά γράφεις ή αγοράζεις για παράδειγμα κάτι και λίγα χρόνια μετά, αυτό αποκτά αξία πολιτιστική, ιστορική ή άλλη. Στα οδοιπορικά μας και στο κυνήγι της αναζήτησης πληροφοριών για τα χωριά, ανακαλύπτουμε ολόκληρους θησαυρούς. Σε χαρτάκια, τετράδια, φωτογραφίες, προφορικές ιστορίες και σε ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί ο καθένας. Ακόμη και σε δέντρα, σε πλατείες ή σε κτίσματα, οι ντόπιοι θα σου δείξουν κάτι που έχει αξία για τους ίδιους, τον τόπο ή το χωριό.

Σε μια συνάντηση που είχαμε με τον κ. Χρήστο Φιλιππακόπουλο, κάτοικο Στομίου και παλαιό πρόεδρο του χωριού, πήραμε πέρα από πληροφορίες, ένα περιοδικό στα χέρια μας. Το δίφωνο. Εκεί διαβάζουμε για τη συνέντευξη που έδωσε ο θείος του και συνονόματος, ο Χρήστος Φιλιππακόπουλος στον Ηλία Κατσούλη, τον φιλόλογο, σπουδαίο στιχουργό, συντοπίτη μας. Οι δύο αυτοί έχουν φύγει από τη ζωή σήμερα, γεγονός που φορτίζει ακόμη περισσότερο με συναίσθημα τα όσα διαβάζουμε.

Η συνέντευξη αφορά στη σχέση του Φιλιππακόπουλου με τη Ρόζα Εσκενάζυ, την πασίγνωστη τραγουδίστρια που ερωτεύθηκε τον 25χρονο τότε χωροφύλακα, έζησε στο Στόμιο για αρκετά χρόνια και πέθανε εκεί. Το μνήμα της Ρόζας βρίσκεται στο νεκροταφείο του Αγίου Βασιλείου.

Αν επιζητάς ήρεμες διακοπές, αλλά την ίδια στιγμή θέλεις να βρίσκεσαι «μια ανάσα» από τα hot δρώμενα της πόλης μας, τότε το Στόμιο είναι αυτό που ψάχνεις. Εδώ μπορείς να κάνεις άνετα τα μπάνια σου, να απολαύσεις τα μεζεδάκια και τον καφέ σου, να σεργιανίσεις με ηρεμία στα σοκάκια του χωριού και ταυτόχρονα να βρίσκεσαι δίπλα στα πολιτιστικά δρώμενα ή την εντονότερη νυχτερινή ζωή που προσφέρουν το Ξυλόκαστρο και το Δερβένι.

Value for money, ηλιοφώτιστο και ανοιχτό… στο στόμιο των εμπειριών και του καλοκαιρινού ή του κρυστάλλινου αέρα, το Στόμιο είναι το χωριουδάκι που θα σε γεμίσει με μοναδικές εικόνες που δεν θα ξεχάσεις ποτέ.

Α! Κάτι που αφήσαμε για το τέλος… Ζευγαρίστικες διακοπές και ήσυχοι προορισμοί χωρίς βιβλίο στην παραλία ή δίπλα στο τζάκι, δεν υπάρχουν. Γι’ αυτό σού προτείνουμε να πάρεις ένα βιβλίο από τη δανειστική βιβλιοθήκη του χωριού και να ζήσεις τις ζωές των νέων σου φίλων, μέσα από τις σελίδες των δημιουργών τους.

Σου λέω… Δεν θα βγάζεις το Στόμιο από το στόμα σου!

*Γράφει η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager / Φωτογραφίες: Κων/νος Αρβανιτάκης & Ιωάννα Δούρη 

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Το χωριό είναι χτισμένο πάνω στις πλαγιές δυο πευκολόφων, οι οποίοι χωρίζονται με μια μικρή ρεματιά. Το Ζεμενό το έχτισαν οι Σλάβοι, πιθανά στο τέλος του 8ου αιώνα. Την ονομασία του την πήρε από τη λέξη SEMENT (στενό), διότι πράγματι το χωριό κτίστηκε ανάμεσα σε δύο λόφους, ή από το "Ζαμένω" (πλούσια διαμονή), ή από το "ζα-μενής" (πολύ ανδρείος).

Στην αρχαιότητα, κοντά στο σημερινό Ζεμενό, βρισκόταν η αρχαία κώμη "Δειραί" της Σικυώνας. Θα πρέπει να την αναζητήσουμε νοτιοανατολικά της σημερινής τοποθεσίας "Τσούκας" και στη θέση που ονομάζεται "Κιάφες". Στη θέση αυτή υπάρχουν αρκετά αρχαιολογικά λείψανα (χτίσματα, τάφοι θολωτοί, κεραμίδια κλπ.), τα οποία μας πείθουν πως στην τοποθεσία αυτή υπήρχε κάποτε κάποια αρχαία κώμη. Στην τοποθεσία "Τσούκα", φαίνεται, να ήταν το οχυρό των αρχαίων Δειρών, όπου σήμερα υπάρχουν τείχη με ασύμμετρα λιθάρια προκλασσικής εποχής και χωρίς συνδετική ύλη. Στην τοποθεσία αυτή, το 1960, κάποιος χωρικός από το Ζεμενό, βρήκε άγαλμα χάλκινο μικρών διαστάσεων, μεγάλης αρχαιολογικής αξίας, το οποίο παρίστανε τον κεραύνιο Δία. Σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο της Κορίνθου. Μια έρευνα αρχαιολογική θα μπορούσε να δώσει πολλά ενδιαφέροντα αποτελέσματα, τα οποία θα έφερναν στο φως τη χαμένη, ίσως, κώμη των Δειρών που η καθίζηση και ο χρόνος την έχουν αφανίσει.

Η περιοχή, στην αρχαιότητα, είχε πλούσια βλάστηση και πολλά νερά, τα οποία σήμερα στερείται. Από ένα υδραγωγείο που ανακαλύφθηκε και το οποίο έφθανε 5 km από το Ζεμενό προς το Ξυλόκαστρο, καθώς και από τα πώρινα πετρώματα που αφθονούν στην περιοχή, βγάζουμε το συμπέρασμα ότι εδώ υπήρχαν αρκετά νερά και ότι έδιναν νερό και σ' άλλες κώμες αρχαίες της Σικυώνας. Η κώμη αυτή των Δειρών, εξακολούθησε να υπάρχει με λίγους κατοίκους μέχρι την κάθοδο των Σλάβων στην Πελοπόννησο, που έγινε το 746, τους οποίους έφερε ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Κωνσταντίνος ο Ε΄, για να καλύψει τα κενά των επαρχιών που είχε εξολοθρέψει, τον ίδιο χρόνο, η πανούκλα. Λίγοι Σλάβοι ήρθαν και σε τούτη την κώμη και αναμίχθηκαν με τον τότε λίγο ελληνικό πληθυσμό. Οι Σλάβοι, φαίνεται, αργότερα εγκατέλειψαν την αρχαία κώμη και κατέβηκαν πιο χαμηλά, σε ευφορότερο μέρος όπου και έχτισαν νέο συνοικισμό στο χώρο που σήμερα υπάρχει το χωριό Ζεμενό. Ο καθηγητής Δ. Ζακυθηνός στη μελέτη του "οι Σλάβοι εν Ελλάδι και αι σλαβικαί τοπωνυμίαι", αναφέρει και το Ζεμενό ως σλαβική τοπωνυμία. Οι Σλάβοι, φαίνεται, γρήγορα απορροφήθηκαν από το ντόπιο ελληνικό στοιχείο, που γύρω στα 886, θεωρούσαν τον εαυτό τους ως Έλληνες και προσχώρησαν στο χριστιανισμό. Την εποχή αυτή, στο επάνω μέρος του χωριού, σε μια τοποθεσία όπου σήμερα υπάρχει ναός της "Μεταμορφώσεως του Σωτήρος", έχτισαν μεγάλο χριστιανικό ναό, του οποίου το όνομα δε γνωρίζουμε.

Στις αρχές του 10ου αιώνα, το Ζεμενό βρισκόταν στην ακμή του και υπήρξε έδρα επισκοπής. Ο Ζακυθηνός γράφει: "Το Ζεμενό της Κορινθίας αναφέρεται ως επισκοπή (Ζημαινάς) εις το τακτικόν των χρόνων του Λέοντος του Σοφού και ως συνοικισμός εις τον Βίον του οσίου Λουκά του Στειριώτου." Πιθανότατα κοντά στο ναό που έχτισαν τον 9ο αιώνα να είχε την έδρα της και η επισκοπή. Ο ναός από τα γλυπτά που σήμερα υπάρχουν εντοιχισμένα στο ναό του Σωτήρα που χτίσθηκε κοντά στον παλαιό, καθώς και από όσα βρίσκονται μαζεμένα στην εκκλησία της αγίας Κυριακής, φαίνεται να ήταν μεγαλοπρεπής και περικαλλής. (Για την καλλιτεχνική αξία των γλυπτών τούτου του βυζαντινού μνημείου, μίλησε ο Ν. Καλογερόπουλος στην Εταιρία Βυζαντινών Σπουδών, στις 9 Δεκεμβρίου του 1933). Ο βυζαντινός ναός, με τα θαυμάσια γλυπτά του, περιζώνονταν με μαντρότοιχο που είχε ύψος τεσσάρων μέτρων και γύρω στον περίβολο υπήρχαν πολλά κελιά για να μένουν οι μοναχοί. Τα κελιά σήμερα δεν υπάρχουν. Σώζεται μόνο η είσοδος που οδηγεί στην άλλοτε μονή και στο επάνω της μέρος υπάρχει μια μικρή πλάκα που φέρει ένα σταυρό και την επιγραφή "οι κτήτορες", τη χρονολογία "1884" και τα μονογράμματα των μαστόρων που ανακαίνισαν τον μαντρότοιχο. Δυστυχώς, στην αρχή του 20ου αιώνα, από την εγκατάλειψη και τις καθιζήσεις άρχισε να πέφτει ο παλαιός ναός, ο οποίος είχε χτισθεί στη θέση του Βυζαντινού ναού του 9ου αιώνα και τον οποίο κατεδάφισαν για να χτίσουν κοντά του το σημερινό ναό του Σωτήρος. Στη θέση του παλαιού ναού υπάρχει μόνο η άγια Τράπεζα, η οποία είναι καγκελλωμένη με σίδερα. Όταν άνοιγαν τα θεμέλια του νέου ναού, βρέθηκε επιστήθιος σταυρός επισκόπου, ο οποίος φυλάσσεται στο Βυζαντινολογικό Μουσείο των Αθηνών.

Το 906, γεννήθηκε ο όσιος Λουκάς, ο οποίος μόνασε στο Ζεμενό από το 926-937. Η επισκοπή Ζεμενού συνέχισε το έργο της μέχρι το 1205, όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν το Μοριά.
Μέσα απ' αυτή την ιστορική και θρησκευτική δόξα της επισκοπής του Ζεμενού, δυστυχώς, τίποτα δεν έμεινε για να μας δείχνει την πνευματική της δράση στην περιοχή μας. Έγγραφα, βιβλία, χειρόγραφα, κλπ., τα πάντα καταστράφηκαν και μόνο λίγα γλυπτά, με την άριστη καλλιτεχνική τους αξία, έμειναν για να φανερώνουν τη μεσαιωνική δόξα του Ζεμενού.
Επί αυθέντιας του Νέριου Ατζαγιόλι (1366-1394) είναι πιθανό να εγκαταστάθηκαν Αλβανοί μισθοφόροι και στο Ζεμενό ως φρουρά αμύνης. Ενετικός χάρτης της πρώτης περιόδου της Φράγκικης κατάκτησης, 1230, στην Κορινθία αναφέρει την Κόρινθο, τη Σικυώνα και το Ζεμενό.

Στην απογραφή του 1700 αναφέρεται το Ζεμενό με 16 οικογένειες.
Το 1886 είχε 288 κατοίκους. Το Ζεμενό έχει γραφικό ορίζοντα και άφθονα δασύλλια από πεύκα. Το πράσινο μέσα και έξω από το χωριό αφθονεί. Είναι κατάλληλο για παραθερισμό. Οι κάτοικοί του είναι πολύ εργατικοί και ασχολούνται περισσότερο με την αμπελουργία (καλλιέργεια σουλτανίνας). Υπάρχει δημοτικό σχολείο από το 1885. Το 1932 ιδρύθηκε συνεταιρισμός με την επωνυμία "Πιστωτικός γεωργικός συνεταιρισμός Ζεμενού". Στο επάνω μέρος του χωριού, κοντά στον άλλοτε βυζαντινό ναό του 9ου αιώνα, υπάρχει ο νέος ναός "της μεταμορφώσεως του Σωτήρος". Χτίσθηκε στην αρχή του 20ου αιώνα με εγχώριους λίθους και στον οποίο εντοίχισαν τα μεγάλης αξίας γλυπτά του παλαιού ναού.
Στερείται αγιογραφιών, είναι σταυρικός και υψηλός. Στο χωριό υπάρχει και ο καθεδρικός ναός της αγίας Κυριακής. Έξω από το Ζεμενό, υπάρχει το ερημοκλήσι άγιος Γεώργιος, στη θέση του οποίου ήταν άλλοτε το μοναστήρι του αγίου Προκοπίου. Το 1903 πέρασε από το Ζεμενό ο μεγάλος Ελβετός καλλιτέχνης Μπουασσονά ο οποίος, μαζί με τον καθηγητή της ιστορίας της Γενεύης Μπώ-Μπώ-βυ και τις κυρίες τους, έμειναν μια εβδομάδα στο Ζεμενό και αποθανάτισε τα γραφικά τοπία και τους ανθρώπους του χωριού με τις πολλές φωτογραφίες που έλαβε και τις οποίες έκθεσε σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις, κάνοντας γνωστό το Ζεμενό και τις ομορφιές του.

Το 1961, η εταιρεία "Αφοί Τυπάλδου Α.Ε." που είχαν δημιουργήσει την περίφημη κατασκήνωση στον πευκιά Ξυλοκάστρου, οργάνωσαν στο Ζεμενό τη "γιορτή του σταφυλιού". Η γιορτή είχε πολύ μεγάλη επιτυχία και πολλά ξένα άρθρα διαφημιστικά γράφτηκαν για το Ζεμενό.
Ιερείς στο χωριό υπηρέτησαν οι: Ι. Σκίπης, Π. Κορωνιώτης, Δημ. Κορωνιώτης, Ανδρ. Σιορφανές, Σπ. Σαλάτας, Ανδρ. Παπανδρέου, Δημ. Παπαδημητρίου.

Ως πρόεδροι υπηρέτησαν οι: Κ. Δ. Τουμπανάκης, Βλ. Κορωνιώτης, Ηλ. Τουμπανάκης, Γ. Καρατζούλης, Χρ. Ζαφειρόπουλος, Βλ. Σαλάτας, Ν. Σιορφανές, Κ. Καμπάρδης, Ανδρ. Σιορφανές, Κων/νος Τουμπανάκης.

Παλαιότερα υπήρχε στο χωριό "Σύλλογος αγροτοπαίδων" ο οποίος ασχολούνταν με δενδροφυτεύσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Σήμερα υπάρχει ο "Πολιτιστικός Σύλλογος Γυναικών" με αξιόλογη δράση. ,
Επίσης μεγάλη βοήθεια στο χωριό προσφέρει και ο "Σύλλογος των εν Αθήναις Ζεμενιτών" .

Το σχολείο του χωριού ιδρύθηκε το 1885 και ανακαινίστηκε το 1935. Σπουδαίο στολίδι του Ζεμενού είναι και ο καθεδρικός ναός της αγίας Κυριακής που χτίστηκε με δαπάνες των Ζεμενιτών, σε σχέδιο του μηχανικού Γ. Βαλάτα. Ο ναός είναι κατασκευασμένος με εγχώριους εντυπωσιακούς πωρόλιθους, είναι σταυρικός και έχει τρούλο πλατύ και χαμηλό, εξωνάρθηκα και εσωνάρθηκα, που χωρίζεται από τον κύριο ναό με τρία τόξα.

Φρεντ Μπουασονά
Η σχέση του Ελβετού Φρεντ Μπουασονά (1858-1946) με την Ελλάδα γεννήθηκε από μία πρόταση του Σκωτσέζου λόρδου Νάπιερ, ο οποίος του παρήγγειλε να φωτογραφίσει τον Παρνασσό, εντυπωσιασμένος από τις αλπικές φωτογραφίες που είχε ήδη τραβήξει ο Μπουασονά. Στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, ο Φρεντ Μπουασονά είχε γίνει διάσημος για τις φωτογραφίες του στο Λευκό Όρος, με τις οποίες παρουσίασε την ορθοχρωματική πλάκα. Ήταν μια καινοτομία. Χάρη σ' αυτή, μπορούσε να ξεχωρίσει το λευκό (του χιονιού) από το κυανούν (του ουρανού), μπορούσε δηλαδή να "ξακρίσει" τις κορυφογραμμές χωρίς ρετουσάρισμα. Οι φωτογραφίες των Άλπεων μπορεί να του άνοιξαν το δρόμο για το γύρο της κλασικής Ελλάδας, αλλά ο ίδιος ο Μπουασονά ήταν ήδη συγκινησιακά, ιδεολογικά και αισθητικά κοινωνός της ελληνικής ιδέας, εξιδανικευμένης, φυσικά, μέσα στους κόλπους του πατροπαράδοτου ελβετικού φιλελληνισμού. Σήμερα, οι περίπου 6.000 ελληνικές φωτογραφίες του Μπουασονά (μέρος ενός αρχείου 150.000 λήψεων) έχουν μυθοποιήσει τα ταξίδια του στην Ελλάδα ανάμεσα στο 1903 και το 1928.
Ο Φρεντ Μπουασονά υπήρξε από τους ελάχιστους ξένους φωτογράφους που έστρεψαν το φακό τους σε όλες τις πτυχές της ελληνικής κοινωνίας.
Φωτογράφισε τη φύση, τα μοναδικά τοπία της ελληνικής υπαίθρου, τα αρχαία μνημεία, την αστική ζωή των πόλεων. Ανεκτίμητες είναι οι σκηνές των δρόμων της Αθήνας του 1919, όπως και οι εξαιρετικά δραματικές λήψεις της ζωής στην ύπαιθρο.
Από το Ζεμενό πέρασε το 1905 μαζί με το συνοδοιπόρο του Ντανιέλ Μποβί. Οι φωτογραφίες που τράβηξε στο Ζεμενό ήταν η αιτία να γίνει γνωστό το μικρό αυτό χωριό σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ο Μπουασονά ήταν γόνος μιας φωτογραφικής δυναστείας. Οι Μπουασονά στράφηκαν στη φωτογραφία όταν η ωρολογοποιία είχε αντιμετωπίσει μια σοβαρή κρίση. Η φωτογραφία ήταν το επάγγελμα του μέλλοντος και στα 1860, ο πατέρας του Φρεντ Μπουασονά άνοιξε στη Γενεύη το πρώτο φωτογραφείο με την επωνυμία της οικογένειας (το φωτογραφείο αυτό λειτουργούσε μέχρι το 1968). Ο Βενιζέλος ήταν θαυμαστής της τέχνης του Μπουασονά, είχε διευκολύνει τα ταξίδια του και είχε συμπεριλάβει αρκετές φωτογραφίες του στη φωτογραφική έκθεση για την τουριστική προβολή της Ελλάδας το 1919 στο Παρίσι.

Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζεις για το Θαλερό; Πώς ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός συνδέεται με το χωριό;

Το Θαλερό Κορινθίας θα το βρεις πολύ κοντά στη θάλασσα, σε υψόμετρο μόλις 150 μέτρων και σχεδόν δίπλα στο Άνω Μελίσσι. Όμορφο χωριό, με στενά δρομάκια που οδηγούν από γειτονιά σε γειτονιά, εκκλησάκια, όμορφες πλατείες, ένα πολύχρωμο καφενείο, πολύ πράσινο αλλά και απομεινάρια μιας άλλης εποχής, το Θαλερό έχει τη δική του ιστορία, που είναι εξίσου σημαντική και αξίζει να σας την αφηγηθούμε.

Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζεις για το Θαλερό; Πώς ο Άγγελος Σικελιανός συνδέεται με το χωριό; Άραγε, πώς ξεκίνησε να δημιουργείται ο πυρήνας του και πού αξίζει να περιηγηθεί κανείς κατά την επίσκεψή του;

Μια ακόμη διαδικτυακή βόλτα σάς περιμένει εδώ, στο Θαλερό μας!

Το Θαλερό πριν το 1800 δεν κατοικείτο. Τουλάχιστον στη νεότερη Ελλάδα!

Το 1800 όμως αυτό αλλάζει, όταν ο Σελίμ πασάς εγκαθίσταται με τους υποτακτικούς του στο χωριό. Μαθαίνουμε από προφορικές μαρτυρίες ότι ήταν αυτοδιοικητικός υπάλληλος ή φοροεισπράκτορας. Ο πασάς χρειάζεται τη βοήθεια κάποιου ελληνόφωνου, εγγράμματου, ώστε να μπορεί να κάνει τη δουλειά του πιο εύκολα και αποτελεσματικά.

Ο γραμματέας που πολύ σύντομα στέλνεται κοντά του είναι ο Αντρέας Σαρμαγκόπουλος, ο οποίος έρχεται από τα Μεσαία Τρίκαλα, στελεχώνοντας τη θέση του γραμματέα. Μικρός, παιδί ακόμη, όπως μας αφηγείται ο δισέγγονός του κ. Γιώργος Αμάραντος, ο Αντρέας τα πηγαίνει πολύ καλά στη νέα του δουλειά. Ο πασάς είναι πολύ ευχαριστημένος από τις υπηρεσίες του και μόλις το παιδί ζητά να φέρει και την οικογένειά του στο χωριό, ο άρχοντας δέχεται. Μαζί με την οικογένεια του Σαρμαγκόπουλου, ακολουθούν κι άλλοι Τρικαλίτες και σταδιακά άνθρωποι κι από άλλη μέρη της Ελλάδας. Έτσι, το ελληνικό στοιχείο αρχίζει να πολλαπλασιάζεται στο Θαλερό.

Η επανάσταση ξεσπά το 1821. Ο πασάς νιώθει τον κλοιό να σφίγγει γύρω του, καθώς δεν υπήρχε τουρκικός στρατός και κατ’ επέκτασιν, τρόπος για να προφυλαχτεί από τους επαναστατημένους Έλληνες. Έχει όμως σχέδιο. Ο πασάς της αρχαίας Σικυώνας είναι γαμπρός του κι έτσι, παίρνοντας τις γυναίκες, το υπηρετικό προσωπικό (μαζί και τους Έλληνες), κατευθύνεται προς την αρχαία Σικυώνα με σκοπό να «ταμπουρωθεί» πίσω από τα τείχη.

Καθοδόν όμως και λίγο πριν φθάσουν στον τελικό τους προορισμό, ο Α. Σαρμαγκόπουλος τον σκοτώνει στην Τουρκογέφυρα (βρίσκεται μετά τα διόδια του Κιάτου, με κατεύθυνση προς την Κόρινθο) και ο Έλληνας ενώνει τις δυνάμεις του με τους υπόλοιπους επαναστάτες.

Όταν οι πρώτοι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στο χωριό, δημιουργήθηκε η ανάγκη ύπαρξης εκκλησίας στο Θαλερό. Με δεδομένο ότι ο πασάς ήταν ευχαριστημένος από τους υποτακτικούς τους, επιτρέπει το χτίσιμο ενός ναού, που αποτελεί ακόμη και σήμερα την κεντρική εκκλησία, την Κοίμηση της Θεοτόκου. Η εκκλησία δεν είχε τη μορφή που έχει σήμερα, καθώς το 1888 έγινε ένας μεγάλος σεισμός που ως αποτέλεσμα είχε το κατακρήμνισμα όλων των κτισμάτων του χωριού. Η ανακαίνιση του ναού έγινε το ίδιο έτος, κάτι που μαρτυράται από το χάραγμα της ημερομηνίας 1888 στην κόχη του ιερού. Αξίζει να πούμε ότι η εκκλησία, τη στιγμή που δημιουργήθηκε, ήταν η μόνη που διέθετε καμπάνα, καθώς κατά την περίοδο του τουρκικού ζυγού, δεν επιτρέπονταν οι καμπάνες στους ναούς.

Άλλα μικρά εκκλησάκια του Θαλερού είναι η Αγία Βαρβάρα (χτίστηκε πριν 40 χρόνια περίπου), η Αγία Σωτήρα και ο Άγιος Αθανάσιος. Ο τελευταίος αποτελεί μάλιστα μοναστικό κτίσμα, το οποίο οικοδομήθηκε κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Κατέρρευσε κι αυτό από τον σεισμό του 1888 και ανακατασκευάστηκε σε ρυθμό «βασιλικής». Η τελευταία μοναχή που έζησε εκεί, πέθανε πολύ πρόσφατα, το 2019.

Είναι γνωστό ότι ο μεγάλος μας ποιητής, Άγγελος Σικελιανός, έζησε για πολλά χρόνια στην περιοχή μας με την Εύα Πάλμερ και τον γιο τους, Γλαύκο, στη «βίλα Σικελιανού», στη Συκιά. Από εκεί πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης, ο σημαντικός φιλόλογος Μανόλης Τριανταφυλλίδης και πολλές ακόμη μεγάλες προσωπικότητες της πολιτικής και καλλιτεχνικής σκηνής. 

Σε απόσταση αναπνοής από τη βίλα, βρίσκεται ένα παλιό διώροφο σπίτι που ανήκε στην Έλλη Μαργαρίτη. Ποια ήταν η Έλλη; Πρόκειται για την κορυφαία Ωκεανίδα και μούσα του ποιητή στις Δελφικές Γιορτές του 1930, τις οποίες αναβίωσαν οι Ε. Πάλμερ και Άγγ. Σικελιανός. Την αποκαλούσαν επίσης και «σβέλτα υφάντρα», γιατί μαζί με την Εύα, ύφανε σε αργαλειό όλες τις στολές των ηθοποιών που έπαιξαν στις παραστάσεις. Τα φορέματα των ηθοποιών που έπαιξαν στον Προμηθέα Δεσμώτη και τις Ικέτιδες το 1927, στους Δελφούς, ήταν επομένως δημιουργήματα της ίδιας της Εύας και της Έλλης Μαργαρίτη.

Οι Σικελιανός, Καζαντζάκης, Μαργαρίτη και Πάλμερ έρχονταν στο Θαλερό για βόλτα, καθώς τους άρεσε πολύ το τοπίο. Είχαν γνωριστεί με τους ντόπιους κι έκαναν παρέα, πίνοντας μαζί καφέ, τρώγοντας κτλ. Οι Πάλμερ και Μαργαρίτη έρχονταν καβάλα στα άλογα, λένε οι αφηγητές μας, φορώντας αρχαίες χλαμύδες. Εντάσσονταν στην παρέα των γυναικών του χωριού, την ίδια στιγμή που ο Σικελιανός κατέφευγε σε έναν τεράστιο πεύκο, ο οποίος κάηκε όταν οι μεγάλες φωτιές έπληξαν την περιοχή μας και έγραφε ποιήματα. Μάλιστα, έχει γράψει και ποίημα για το χωριό. Λέγεται «Θαλερό» και είναι αριστούργημα.

Ένας εξαιρετικά δραστήριος Πολιτιστικός Σύλλογος που διοργανώνει εκδρομές, εκδηλώσεις και πολλές ακόμη δράσεις εντός κι εκτός του χωριού είναι αυτός του Θαλερού, ο «Άγγελος Σικελιανός». Ο Σύλλογος υπήρχε από το 2007, ωστόσο, οι γραφειοκρατικές, μα απαραίτητες κινήσεις που αποσκοπούσαν στην αναγνώρισή του από την Περιφέρεια έγιναν αργότερα, με πρωτοβουλία του τωρινού προέδρου, κ. Κώστα Σταθόπουλου.

Βραδιές μαγειρικής με παραδοσιακές και σύγχρονες συνταγές, εκδηλώσεις που γίνονται στον χώρο του Συλλόγου κατά τη διάρκεια εθνικών εορτών, πάρτι με μουσική, προβολή ταινιών και πολλά ακόμη είναι όσα διοργανώνει ο «Άγγελος Σικελιανός».

Ο σύλλογος, με παραχώρηση του Δήμου Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης, εδράζεται στο κτήριο όπου στεγαζόταν το παλιό Δημοτικό σχολείο Θαλερού, το οποίο είναι δωρεά του αειμνήστου Αλέξανδρου Ωνάση.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος αναβιώνει παλιά έθιμα, όπως αυτό του Κλήδονα, που έχει αρχαιοελληνικές ρίζες και παραδοσιακά, λάμβανε χώρα κάθε χρόνο, μια εβδομάδα μετά τη γιορτή του Αϊ Γιάννη του Ριγανά. Σύμφωνα με το έθιμο, οι νέες κοπέλες πηγαίνουν στη βρύση και φέρνουν με τη στάμνα τους το «αμίλητο νερό» στο σπίτι. Τι σημαίνει αυτό; Ότι μέχρι να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό, δεν βγάζουν... άχνα!

Στη συνέχεια, κάθε γυναίκα τοποθετεί ένα προσωπικό της μικροαντικείμενο μες στο νερό και οι κοπέλες, βγάζοντάς το, ρωτάνε σε ποια ανήκει. Απευθύνονται, λοιπόν, σε εκείνη που απαντά ότι είναι δικό της, διαβάζοντάς της ένα ερωτικό στιχάκι. Όπως λέει ο θρύλος, κάθε κοπέλα βλέπει το βράδυ στον ύπνο της ποιον θα παντρευτεί.

Αργότερα, ξεκινά η διαδικασία με τις φωτιές. Στήνονται δηλαδή μικρές εστίες σε κλήματα από αμπέλια και αρχίζουν να πηδάνε. Το έθιμο αναβίωσε μετά από πολλά χρόνια, σημειώνοντας κάθε χρόνο τεράστια επιτυχία στο χωριό!

Στον χώρο του Πολιτιστικού Συλλόγου βρίσκεται δανειστική βιβλιοθήκη, με περισσότερους από 700 τίτλους βιβλίων. Μάλιστα, υπάρχει και βιβλίο για το Θαλερό, το οποίο έχει γράψει ο Ανδρέας Μηλιώτης.

Οι δραστηριότητες των ντόπιων είναι κατά βάση αγροτικές, ενώ οι καλλιέργειες των παραγωγών είναι οι λεμονιές, οι ελιές, τα αμπέλια και η σουλτανίνα.

Το καφενείο της «κυρίας Τούλας», όπως τη φωνάζουν οι ντόπιοι, βρίσκεται απέναντι από την εκκλησία. Από την κουζίνα αναβλύζουν όμορφες μυρωδιές, ψητές και άλλες, που θα σε «σύρουν» στον χώρο της. Μάλιστα, όπως μας ενημέρωσαν οι συντοπίτες της, φτιάχνει μοναδική χορτόπιτα και μαγειρεύει κατά παραγγελία κι άλλα φαγητά, κάνοντας το Θαλερό να γίνεται γαστρονομικό κέντρο ενδιαφέροντος για πολλούς επισκέπτες!

Οι... Θαλερίτες, όπως τους ξέρουμε, μας διηγούνται πολλά! Μας ταξιδεύουν σε σπηλιές, σε μαγεμένες πέτρες, στα χρόνια του Σικελιανού και μας μιλούν για ιστορίες που παραμένουν ζωντανές μέσα από θρύλους κι έθιμα. 

Αλλά δεν θα τα αποκαλύψουμε όλα εδώ!

Λοιπόν, τι λες; Πάμε να περπατήσουμε στα μέρη που επισκέφθηκαν οι σπουδαίες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών;

*Γράφει η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager 

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Σύμφωνα με την παράδοση, το χωριό πήρε την ονομασία Θροφαρί επειδή στην περιοχή υπήρχε πολλή τροφή για τα κοπάδια των βοσκών από το Κλημέντι που τα έφερναν εκεί για καλύτερη βοσκή.
Το χωριό παλιά ήταν κτισμένο πιο κάτω, στην περιοχή που βρέθηκαν ερείπια του ναού του αγίου Νικολάου.
Το Θροφαρί δημιουργήθηκε μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Η εκκλησία του χωριού, η αγία Μαρίνα χτίστηκε περίπου το 1870. Υπάρχουν τα ερείπια των εξωκλησιών αγία Αλεξάνδρα και Αϊ Λιά που πρέπει να είναι παλαιότερα χτίσματα. Σήμερα υπάρχει το εξωκλήσι του αγίου Ταξιάρχη εκεί που βρίσκεται και το νεκροταφείο του χωριού.

Τα χρόνια εκείνα οι κάτοικοι ασχολούνταν αποκλειστικά με την κτηνοτροφία.
Σήμερα το χωριό παράγει λάδι, σταφίδα, σουλτανίνα και επιτραπέζια σταφύλια. Στην απογραφή του 1879 το Θροφαρί το κατοικούσαν (114) κάτοικοι, το 1889 (134), το 1920 (178), το 1940 (233), το 1951 (220), το 1961 (156), το 1991 (143).

Πρόεδροι που υπηρέτησαν την κοινότητα ήταν: οι Βασίλης Αϊβαλιώτης - Ιωάννης Αϊβαλιώτης - Ιωάννης Κωνσταντινιάς - Γεώργιος Ζαρρής - Αντώνης Αντωνίου - Κων/νος Αϊβαλιώτης - Δημήτρης Γεωργίου - Ευάγγελος Αντωνίου - Γεώργιος Αϊβαλιώτης - Βασίλης Γεωργίου - Χρήστος Αντωνίου.
Ιερείς που λειτούργησαν ήταν: οι Σπύρος Αϊβαλιώτης και Κων/νος Αϊβαλιώτης.
Σήμερα το χωριό δεν έχει ιερέα.

Υπάρχει Αγροτικός Συνεταιρισμός με 40 μέλη.

Παλιές οικογένειες του χωριού είναι: οι Βλαχογιάννη - Ζωγράφου - Κωνσταντινιά - Αϊβαλιώτη - Γεώργα - Γεωργίου Ζαρρή - Αντωνίου - Φλώρου - Κοντογιάννη - Χρόνη - Τεάζη.
Το Θροφαρί είναι ένα πανέμορφο χωριό με καταπληκτική θέα προς τον Κορινθιακό και πολύ καλό κλίμα, ιδανικό για παραθερισμό. Οι κάτοικοι είναι ευγενείς, φιλόξενοι και ιδιαίτερα εργατικοί.

Από τις πιο παλιές οικογένειες του χωριού είναι η οικογένεια Βλαχογιάννη. Ο Ντίνος Βλαχογιάννης (1910-1998), σπουδαίος ποιητής, κριτικός και πεζογράφος, λάτρεψε στην κυριολεξία τον τόπο της καταγωγής του.
Ερχόταν πολύ συχνά στο Θροφαρί και σε πολλά έργα του διακρίνεται η αγάπη του για τα ήθη και τα έθιμα του χωριού.
Γεννήθηκε στο Βραχάτι της Κορινθίας το 1910 και τέλειωσε το Γυμνάσιο στην Κόρινθο. Από το 1933 ως το 1964 υπηρέτησε στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Στα Γράμματα εμφανίστηκε από τα μαθητικά του χρόνια με καθοδηγητή του τον πατέρα του Τέλου Άγρα, φιλόλογο Γ. Ιωάννου. Με τη λογοτεχνία ασχολήθηκε και ο πατέρας του και ο αδερφός του. Αργότερα, στην Αθήνα δημοσιογράφησε για λίγο και συνεργάστηκε με τα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής του. Ο Κωστής Παλαμάς που διάβασε τα χειρόγραφά του το 1929 έγραψε πάνω στην ποιητική συλλογή του Βλαχογιάννη: "Παιδί μου με ξάφνιασαν οι στίχοι σου. Έχει δίκιο ο πατέρας του Άγρα που σε προσέχει". Άκουσε μαθήματα του Ινστιτούτου Τραπεζικών Σπουδών και από το 1964 έως το 1968 έζησε στη Γαλλία όπου και μελέτησε τη σύγχρονη λογοτεχνική κίνηση της Μεσευρώπης. Έγραψε μελέτη επάνω στη σύγχρονη Ελληνική Ποίηση και του δόθηκε Σερτιφικά από την Ολλανδία και Ισπανία. Κατά την παραμονή του στο Παρίσι μεταφράστηκαν στα Γαλλικά οι δυο τελευταίες Ποιητικές του Συλλογές "Αυλόν αντί Σάλπιγγος" και "Όρθρος στη Θύελλα". Τιμήθηκε από τη Γαλλική Ακαδημία και με Δίπλωμα και Παράσημο από την "Arts Sciences Lettres" το 1965. Ανθολογία του έργου του βραβεύτηκε με το Βραβείο Maguy Vautier της Touraine το 1968. Επίσης το ίδιο έτος απέσπασε τιμητική διάκριση της Societe Libre De Poesie De Paris. Και το 1969 Μέγα Βραβείο της Camargue κατά την εκατονταετηρίδα του Αλφόνσου Λαμαρτίνου. Τέλος, το 1970 τιμήθηκε με το Βραβείο του Φρανσουά Κοππέ.
Έχει ανθολογηθεί σε Αγγλικές και Γαλλικές Ανθολογίες και έχει παρουσιαστεί στην Τηλεόραση Αγγλίας, Γαλλίας και Γιουγκοσλαβίας. Πολλά ποιήματά του μεταφράστηκαν στα Γαλλικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Ισπανικά, Πορτογαλικά, Πολωνικά, Σερβικά κλπ.