Το Καμάρι Κορινθίας θα το βρεις ακριβώς δίπλα στο Ξυλόκαστρο, με κατεύθυνση προς την Πάτρα. Πρόκειται για ένα χωριό που βρέχεται από τη θάλασσα και αποτελεί πόλο έλξης παραθεριστών από την Ελλάδα και από άλλες γωνιές του κόσμου.

Καλαίσθητα σπίτια, γραφικές παραλίες, επιβλητικοί ναοί, φιλόξενοι άνθρωποι, πλούσιο σε αθλητικές δράσεις και με μοναδικής ποιότητας αγροτικά προϊόντα, το Καμάρι θα σε κερδίσει αμέσως για τις πανέμορφες εικόνες που προσφέρει.

Κάθε χρόνο κερδίζει ολοένα και περισσότερους επισκέπτες, φιλοξενώντας παρέες και οικογένειες κάθε ηλικίας.

Η ιστορία του Καμαρίου ξεκινά από την αρχαιοελληνική εποχή, καθώς κοντά στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό, συναντούσαμε την πόλη «Γονόεσα», που συναντάται και ως «Δονόεσα» ή «Δονούσα» και ανήκε στην αρχαία Πελλήνη. Αναφορές σε αυτή την πόλη γίνονται από τον Όμηρο, τον Πεισίστρατο, τον Παυσανία αλλά και τον Ευστάθιο.

Αν και πολλοί ιστορικοί αναζήτησαν την αρχαία πόλη στην κορυφή του βουνού της Παναγίας ή στο Άνω Πιτσά, από τις ανασκαφές που έγιναν στη θέση «ταράτσες», προέκυψε ότι η θέση της Δονούσας συμπίπτει με το σημερινό Καμάρι Κορινθίας. Στις αρχαιολογικές αυτές έρευνες βρέθηκαν τόσο εδώλια, όσο κι ένας μικρός αριθμός αγγείων. Μάλιστα, από άλλα ευρήματα που εντοπίστηκαν γύρω από το σημείο, οι αρχαιολόγοι οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι στην αρχαία πόλη υπήρχε ναός της Αρτέμιδος.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι πέρα από τα παραπάνω, οι ανασκαφές έφεραν στο φως και τρία οικοδομήματα, εκ των οποίων τα δύο ανήκουν στον 4^ο αιώνα και το άλλο στον 6^ο αιώνα π.Χ.

Τα χρόνια κύλησαν και το Καμάρι πέρασε από πολλά στάδια. Η αρχαία Ελλάδα και ο πολιτισμός της έφθιναν και η Τουρκοκρατία βρήκε τη δική της θέση στην περιοχή μας, απομακρύνοντας το ελληνικό στοιχείο από τα παράλια. Έτσι, το Καμάρι παρέμεινε για πολλά χρόνια μια εύφορη, αλλά ακατοίκητη περιοχή.

Πώς φτάνουμε, λοιπόν, στο σήμερα και γιατί το Καμάρι ονομάζεται έτσι; Από έναν χάρτη του 1872 μαθαίνουμε για την ύπαρξη της «Καμάρης», που πέρασε στα δικά μας χρόνια ως «Καμάρι». Μπορεί να μην έχουμε σαφή εικόνα για το πώς το χωριό πήρε αυτή την ονομασία, ωστόσο, υπάρχουν δύο πιθανές εκδοχές.

Η μία σχετίζεται με τις καμάρες, τις αψίδες δηλαδή του αρχαίου υδραγωγείου που βρίσκονταν στο Ανατολικό τμήμα προς την περιοχή του Κριού ποταμού, οι οποίες εικάζεται ότι έδωσαν το όνομά τους στον τόπο. Από την άλλη, υπήρχε ένα πανδοχείο που βρισκόταν ανατολικά των Καρυωτίκων και στους πρόποδες του βουνού, με την επωνυμία «Καμάρας».

Οι εκκλησίες του χωριού είναι συνολικά έξι (6). Καθεμιά έχει τη δική της ομορφιά, τη δική της ιστορία και τα δικά της μοναδικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει σε δύο εκκλησίες. Στον Άγιο Δημήτριο και την Παναγία της Κορυφής ή την Παναγία Κορφιώτισσα, κατά το ευρύ κοινό.

Η Παναγία Κορφιώτισσα είναι ένας ναός που εικάζεται ότι υπάρχει εκεί από τα προεπαναστατικά χρόνια. Αποτελεί μοναστήρι, με μοναχές οι οποίες φροντίζουν σχολαστικά τον ναό. Είτε ασπάζεσαι τον Χριστιανισμό είτε όχι, αξίζει να τον επισκεφθείς. Θα βρεθείς εκεί από έναν δρόμο με στροφές αλλά με άσφαλτο σε 15’ περίπου. Η θέα που θα αντικρίσεις θα σου κόψει μονομιάς την ανάσα. Εκεί νιώθεις ότι βρίσκεσαι ένα βήμα πιο κοντά στον εαυτό σου, τη φύση, τον Θεό.

Ο Άγιος Δημήτριος αποτελεί τη μεγαλύτερη και πιο μεγαλόπρεπη εκκλησία του Καμαρίου. Χτισμένη σε ρυθμό βασιλικής με τρούλο, βρίσκεται στη μέση του χωριού ώστε να εξυπηρετεί όλους τους κατοίκους. Οι εργασίες για την ανέγερσή του ξεκίνησαν το 1967 και ο ναός είχε ήδη ολοκληρωθεί το 1970, οπότε και λειτούργησε για πρώτη φορά. Όσοι εργάστηκαν για την κατασκευή του, έλαβαν υπ’ όψιν τους το περιβάλλον, χρησιμοποιώντας υλικά και σχέδια που εναρμονίζονταν με τον περιρρέοντα χώρο. Ο θόλος της εκκλησίας φέρει τη μορφή του παντοκράτορα, ενώ κάτω από αυτόν θα βρει κανείς τους τέσσερις ευαγγελιστές.

Πέρα από όμορφες παραλίες με τα παγκάκια τους που θα φιλοξενήσουν τις καλοκαιρινές σου στιγμές, τα αυγουστιάτικα φιλιά και τις νύχτες που σε ζητούν με μια δροσιστική μπύρα και πολλή κουβέντα, το Καμάρι διαθέτει σημαντικά αξιοθέατα.

Ήξερες ότι από το Καμάρι κατάγεται ο Παναγής Τσαλδάρης, που διετέλεσε Πρωθυπουργός και ήταν συμπατριώτης μας; Η γνωστή σε όλους «οικία Τσαλδάρη» είναι το αρχοντικό, στο οποίο έζησε και μεγάλωσε ο πρωθυπουργός Παναγής Τσαλδάρης, μια εμβληματική προσωπικότητα της πολιτικής σκηνής. Πρόκειται για ένα παλιό, λίθινο αρχοντικό, χτισμένο το 1832. Κεραμίδια, ξύλινα παράθυρα και η παραδοσιακή αυλόπορτα που έφεραν όλα τα πρώτα παραλιακά σπίτια είναι μερικά μόνο από τα στοιχεία που παραπέμπουν στην εποχή κατά την οποία οικοδομήθηκε το κτίσμα. Στο εγγύς μέλλον σχεδιάζεται να φιλοξενηθεί το Λαογραφικό Μουσείο Καμαρίου στην οικία Τσαλδάρη.

Πριν κάποια χρόνια, ένας δάσκαλος και οραματιστής που αναγνώριζε την ανάγκη διατήρησης της παράδοσής μας, πήρε την πρωτοβουλία να δημιουργήσει το Λαογραφικό Μουσείο Καμαρίου. Ο άνθρωπος αυτός είναι ο κ. Θανάσης Νούλας, ο οποίος συγκέντρωσε και στέγασε αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στην καθημερινή ζωή των γιαγιάδων, παππούδων μας και των προηγούμενων από αυτούς γενεών. Στο Λαογραφικό Μουσείο θα έρθεις σε επαφή με τις μνήμες που σου δημιουργήθηκαν από την πεζογραφία που διάβασες, από τις αφηγήσεις που άκουσες όταν ήσουν μικρός/ ή.

Μια απέραντη μπλε θάλασσα, στενά σοκάκια με όμορφα λουλούδια, δέντρα με ελιές, πορτοκάλια και λεμόνια αλλά και χαρούμενοι άνθρωποι είναι μόνο κάποια από όσα θα συναντήσεις. Οι λαχταριστές γεύσεις που σου προσφέρουν τα ταβερνάκια με θέα το κύμα και ο καϊμακλίδικος καφές στα καφενεία θα μαγέψουν τους γευστικούς σου κάλυκες.

Κλείσε τη θέση σου σε έναν από τους ξενώνες ή τα AirBnB’s του Καμαρίου και ζήσε τις καλοκαιρινές ή χειμερινές σου εμπειρίες με άρωμα από ένα πανέμορφο χωριό.

Μια γαλάζια εμπειρία σε περιμένει… στο Καμάρι μας 😊

*Γράφει και επιμελείται τα κείμενα η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager / Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης & Ιωάννα Δούρη

Σε απόσταση αναπνοής από το Άνω Λουτρό, πάνω σε μια μαγευτική πλαγιά ανατολικά του Πιτσαδαίικου βουνού, θα βρεις την Κορφιώτισσα. Πρόκειται για ένα μικρό χωριό με αμυγδαλιές, πεύκα και κυπαρίσσια που ανακατεύονται με αρχοντικά σπίτια και όμορφα εκκλησάκια. Η βασική καλλιέργεια των παραγωγών σήμερα, όπως και παλαιότερα, είναι η Κορινθιακή σταφίδα.

Χειμώνα ή καλοκαίρι, άνοιξη και φθινόπωρο, η Κορφιώτισσα λούζεται από τον ελληνικό ήλιο και αντικρίζει τον Κορινθιακό από το Ξυλόκαστρο μέχρι την Περαχώρα, τα Καλά Νησιά, τις Αλκυονίδες και τον Παρνασσό.

Βρίσκεται στα 710 μέτρα υψόμετρο κι ο δρόμος που θα πάρεις για να φτάσεις εκεί (ξεκινώντας από το Λουτρό) είναι εξαιρετικός.

Μπορεί να μη σώζονται πολλά ίχνη από τον αρχαίο πολιτισμό στο χωριό, όμως λέγεται ότι η Κορφιώτισσα μπορεί να ήταν ένας από τους τόπους κατοικίας των αρχαίων Ελλήνων. Αυτό μαρτυράται από τους πρόχειρους τάφους και τα κρανία που πολλές φορές ξεπετάγονται όταν οι ντόπιοι κάνουν τις αγροτικές τους εργασίες στις τοποθεσίες «Παλιόκαστρο» και «Κατουνίστρες».

Το Παλιόκαστρο βρίσκεται σε ένα πλάτωμα του φαραγγιού της Φόνισσας κι έχει θέα από την Κόρινθο μέχρι το Αίγιο. Εκεί λοιπόν, λέγεται ότι δέσποζε ένα τεράστιο κάστρο που φέρεται να ανήκε στην αρχαία Πελλήνη, τη σημερινή Ζούγρα Κορινθίας, κάτι που ενισχύεται από τις μεγάλες πέτρες που βρίσκονται ολόγυρα αλλά και στην περιοχή «Κρολουζί». 

Στο ίδιο σημείο διαβάζουμε ότι μάλλον υπήρχε ναός της Ήρας. Σχετικός μύθος αναφέρει μάλιστα ότι υπήρχε δρόμος που ένωνε την αρχαία Πελλήνη με το Παλιόκαστρο κι οι πιστοί μετακινούνταν με τα οχήματα της εποχής για να προσευχηθούν στη θεά.

Η ακμή της αρχαίας Ελλάδας πέρασε και μαζί με αυτήν έσβησε κι η ανθρώπινη παρουσία στο χωριό.

Μεταφερόμαστε λοιπόν στο 1740 με 1750, όπου σύμφωνα με πληροφορίες που μας κληροδοτήθηκαν από στόμα σε στόμα, δύο αδέλφια, ο Μήτρος και ο Γιωργάκης εγκαθίστανται στην περιοχή. Αυτοί ήρθαν εκεί από το Κούτσι της Ηπείρου, κυνηγημένοι μάλλον από κάποιον Μωαμεθανό τιτλούχο που έδιωξε το Χριστιανικό στοιχείο από το χωριό, όταν αυτό αντιστάθηκε στον εξισλαμισμό.

Δεν είμαστε απόλυτα βέβαιοι για τη γενέτειρά τους. Εικάζεται όμως ότι το χωριό από το οποίο ξεκίνησαν είναι τα σημερινά Πολυνέρι, Βρυσούλα ή Κούτσι της Αλβανίας. Ανάμεσά τους ήταν κι άλλοι, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη της Ηπείρου και ονομάστηκαν από τους ντόπιους «Κουτσιώτες». Μάλιστα, λέγεται ότι απόγονοί τους συναντώνται ακόμα και σήμερα σε διάφορες περιοχές, με το ίδιο επώνυμο.

Έτσι, το χωριό πήρε την ονομασία «Κούτσι», την οποία κράτησε μέχρι και το 1927, όταν πλέον μετονομάστηκε σε Κορφιώτισσα. Άλλη εκδοχή βέβαια θέλει την ονομασία του χωριού να προέρχεται από την αρβανίτικη λέξη «κούτσι» που σημαίνει ψηλός τόπος και κορυφή.

Στις 9 Αυγούστου του 1944, το χωριό άκουσε την καμπάνα του Αγίου Νικολάου που χτυπούσε μανιασμένα. Ήταν 9 το πρωί. Οι Γερμανοί μαζί με Έλληνες πληροφοριοδότες από γειτονικά χωριά αλλά και από την ίδια την Κορφιώτισσα (όπως ακούγεται από κάποιους), άρχισαν να καίνε το χωριό και να τουφεκίζουν κόσμο αδιακρίτως.

Οι περισσότεροι χωριανοί βρίσκονταν στα κτήματα για το άπλωμα της σταφίδας. Όσοι όμως ήταν στο χωριό, άρχισαν να τρέχουν προς τα ρέματα, με σκοπό να γλιτώσουν και παρακολουθούσαν με δάκρυα στα μάτια τα σπίτια και την περιουσία τους να γίνονται στάχτη.

Το απόγευμα, όταν πια είχαν ήδη προκαλέσει αρκετή καταστροφή, οι κατακτητές έφυγαν, αφήνοντας πίσω τους 12 νεκρούς, 1 τραυματία, γύρω στα 60 καμένα σπίτια και τους χωριανούς συντετριμμένους.

Παλαιότερα, πολιούχος του χωριού ήταν ο Άγιος Σπυρίδωνας. Η εκκλησία χτίστηκε το 1860 και ανακαινίστηκε το 1993. Όμως, επειδή βρισκόταν μακριά από το κέντρο, σιγά - σιγά πέρασε σε εφεδρεία και το νεκροταφείο όπου βρισκόταν στο προαύλιο, μεταφέρθηκε αλλού. Σήμερα πολιούχος της Κορφιώτισσας είναι η Παναγία, η οποία χτίστηκε κατόπιν εράνων, δωρεών και επιχορηγήσεων σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα από τους ντόπιους.

Η Ανάληψη άρχισε να χτίζεται με μεγάλη επιμέλεια, στα βορειοδυτικά του χωριού και σε υψόμετρο 850 μέτρων, έχοντας θέα όλο τον Κορινθιακό. Ωστόσο, η Κατοχή έκανε τους κατοίκους να σταματήσουν τις εργασίες. Μάλιστα, το 1944 με την καταστροφή της Κορφιώτισσας, η εκκλησία κάηκε ολοσχερώς. Όμως οι νεαροί του χωριού, έβαλαν πείσμα να ξαναχτίσουν ό,τι με βία είχε παρθεί από εκείνους κι έτσι, το 1960 την ξαναέχτισαν και τη λειτούργησαν.

Τέλος, ανατολικά του χωριού βρίσκεται ο Άγιος Νικόλαος που μάλιστα, παλαιότερα αποτελούσε μοναστήρι της Αγίας Λαύρας και του Μεγάλου Σπηλαίου. Είχε στην κατοχή του μεγάλες εκτάσεις με πολλά ζωντανά, τα οποία φρόντιζαν οι ίδιοι οι καλόγεροι. Κανείς δεν ξέρει πόσο παλιό είναι το μοναστήρι. Ωστόσο, σύμφωνα με γραπτές αναφορές που βρήκαμε στο βιβλίο «Κορφιώτισσα» του δασκάλου Βασίλη Γιαννόπουλου, στην καμπάνα αναγραφόταν η χρονολογία 1240. Αλλού διαβάζουμε ότι η σκαλισμένη ημερομηνία έλεγε 1191. Σήμερα που επισκεφθήκαμε το εκκλησάκι και αναζητήσαμε τη συγκεκριμένη καμπάνα, δεν την εντοπίσαμε καν. Άγνωστο το τι απέγινε.

Η Κορφιώτισσα διακρίνεται για το βραχώδες τοπίο της και τη μοναδική της θέα. Όμως, έχει πολλά κρυμμένα μυστικά που λίγοι γνωρίζουν πραγματικά.

Το χωριό διαθέτει πάρα πολλές σπηλιές, στις οποίες μάλιστα στο παρελθόν είχαν ανιχνευθεί αρχαιολογικά ευρήματα του 5ου, 6ου κι 7ου αιώνα π.Χ. και κάποια από τα οποία βρίσκονται σήμερα στα μουσεία Σικυώνος, Αθηνών και Κορίνθου. Δυστυχώς, δεν είναι λίγα όσα έγιναν βορά στα χέρια αρχαιοκάπηλων. Επίσης, λέγεται ότι μια από τις σπηλιές, η σπηλιά του Γκολέμη, όπως ονομάζεται, κρύβει μέσα της και σταλακτίτες.

Πάντως σήμερα, πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθείς την κεντρική πλατεία της Κορφιώτισσας, να χαζέψεις τη θέα από το σημείο και να καθίσεις στον πλάτανο που θα βρεις εκεί, να φας στο καφενείο – ταβερνάκι αλλά και να εξερευνήσεις τα «κρυφά» εκκλησάκια του χωριού. Τέλος, ορεινά χωρίς πεζοπορία… δε νοείται! Γι’ αυτό βάλε άνετα παπούτσια και εξερεύνησε τα σοκάκια - καλντερίμια.

Αν μάλιστα είσαι τυχερός/ ή, θα έχεις την ευκαιρία να διασταυρωθείς και με… τετράποδους κατοίκους και πιο συγκεκριμένα, με τα γλυκύτατα κατσικάκια που κυκλοφορούν ανάμεσα στους ανθρώπους. Εμείς πάντως, σταθήκαμε τυχεροί και τα συναντήσαμε!

*Γράφει και επιμελείται τα κείμενα η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager

Το ορεινό κομμάτι γης με τα 740 μέτρα υψόμετρο και το όνομα που θα σε παραπέμψει σε τρεχούμενα νερά!

Ας μιλήσουμε για το ορεινό κομμάτι γης με τα 740 μέτρα υψόμετρο και το όνομα που σε παραπέμπει σε τρεχούμενα νερά! Καλώς ήρθατε στις Βρυσούλες Κορινθίας, το όμορφο χωριό που μπορείς να επισκεφθείς από έναν σχετικά εύκολο δρόμο, ακολουθώντας τις σημάνσεις που θα βρεις στο Κάτω Λουτρό, αλλά με πολύ μεγάλη προσοχή στις στροφές του δρόμου.

Οι Βρυσούλες κρύβουν κάτι πολύ μοναδικό που δεν θα συναντήσεις εύκολα σε άλλα χωριά. Κάτι που δεν είναι ορατό με την πρώτη ματιά. Αυτό είναι η καταπληκτική τους δόμηση, που δύσκολα συναντά κανείς σε ελληνικές πόλεις και πολλώ δε, σε μικρά χωριά. Γιατί είναι τόσο «αλφαδιασμένες», λοιπόν, οι Βρυσούλες;

Ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κατοίκων και ποια η ιστορία του χωριού; Το επισκεφθήκαμε, ρωτήσαμε τους ντόπιους και τα μάθαμε όλα. Ή όχι και όλα… Αλλά σίγουρα, κάναμε μια αρχή! Πάμε μαζί να γνωρίσουμε το όμορφο, ορεινό χωριό της Κορινθίας;

Κάθε τόπος έχει μια μαγική και χαρούμενη όψη που εναλλάσσεται με πιο σκοτεινές πινελιές. Στην περίπτωση των Βρυσουλών, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από τα άσχημα για να φθάσουμε στο ευοίωνο παρόν τους. Μια φορά κι έναν καιρό, λοιπόν, όταν το χωριό βρισκόταν ακόμη σε διαφορετική τοποθεσία από αυτήν που εντοπίζεται σήμερα και ονομαζόταν ακόμη «Τσερεγούνι», ο καιρός είχε τα δικά του σχέδια για την τύχη των ντόπιων. Ήταν Μάρτιος του 1942. Η βροχή έπεφτε ασταμάτητη και το νερό είχε ποτίσει το έδαφος για τα καλά. Η νεροποντή ήταν τόσο αδυσώπητη που το έδαφος έδινε σημάδια ραγδαίας υποχώρησης.  

Ευτυχώς, το χωριό ειδοποιήθηκε άμεσα και άρον – άρον, οι κάτοικοι μάζεψαν τα λιγοστά τους υπάρχοντα και άρχισαν να εγκαταλείπουν τον τόπο διαμονής τους. Κατέφυγαν σε σπηλιές, σε ερημοκλήσια ή σε αγροτόσπιτα και έμειναν εκεί μέχρι να περάσει η νεροποντή. Λίγες ώρες αργότερα, τα κτήρια, οι εκκλησίες και όλη τους η περιουσία βρισκόταν κάτω από το έδαφος και οι ίδιοι έπρεπε να στήσουν μια νέα ζωή, κάπου αλλού.

Η βροχή σταμάτησε, ο καιρός γλύκανε και οι ξεσπιτωμένοι, έπρεπε να πάρουν την τύχη τους στα δικά τους χέρια και πάλι. Άρχισαν, λοιπόν, να χτίζουν έναν άλλο οικισμό, τον οποίο ονόμασαν «Καρυά».

Κάποια χρόνια αργότερα, το 1952, το ελληνικό κράτος άρχισε να διανέμει οικόπεδα στους άτυχους κατοίκους, προκειμένου οι ίδιοι να χτίσουν νέα σπίτια, ιδρύοντας έναν καινούργιο τόπο κατοικίας. Πράγματι, με μελέτες και σχέδια, το χωριό ρυμοτομήθηκε και σταδιακά, με πολύ κόπο και συντονισμένες προσπάθειες, οι άνθρωποι του τόπου έχτισαν μια νέα ζωή στο χωριό που ονομάζεται μέχρι και σήμερα «Νέες Βρυσούλες» και είναι γνωστότερο ως «Βρυσούλες».  

Όπως είπαμε, το αρχικό χωριό, ονομαζόταν «Τσερεγούνι» και «Παλιοχώρι». Πρόκειται μάλιστα για μια ονομασία που δεν έχει ξεχαστεί και συνοδεύει τον τόπο σε συζητήσεις καθημερινότητας. Τι είναι όμως το «τσερεγούνι»; Σύμφωνα με παλαιότερες πηγές, πρόκειται για τούρκικη ονομασία που σημαίνει τόπος εξορίας.

Η Καρυά από την άλλη, ο προσωρινός οικισμός που δημιουργήθηκε όταν το Τσερεγούνι καταποντίστηκε, ουδεμία σχέση έχει με τη γνωστή και αγαπημένη μας Καρυά, η οποία γειτνιάζει με τα Τρίκαλα Κορινθίας. Ίσως να την είπαν έτσι από κάποιο είδος καρυδιάς που βρισκόταν στον οικισμό ή με κάποια άλλη αφορμή, για την οποία όμως δεν μας έχει κληροδοτηθεί κάποιο ιστορικό στοιχείο.

Και φθάνουμε στη σημερινή ονομασία του χωριού, στις «Νέες Βρυσούλες». Κατά τις φήμες, υπήρχαν 52 πηγές στην περιοχή ή «βρυσάρια», όπως τα λέμε στην καθημερινότητα. Αυτό σημαίνει ότι το νερό έρεε άφθονο, σε 52 σημεία. Ήταν αρκετή αυτή η ευφορία για να δώσει το όνομά της στον νέο τόπο, που αποτελεί τις «Νέες Βρυσούλες» που όπως είπαμε παραπάνω, όλοι γνωρίζουμε ως «Βρυσούλες».

Όπως σε κάθε μας χωριό, έτσι και στις Βρυσούλες, το θρησκευτικό στοιχείο παραμένει έντονο και ζωντανό. Ας ξεκινήσουμε με τον όμορφο Άγιο Γεώργιο, τον ναό που χτίστηκε περίπου το 1970.

Με αγάπη στην ιστορία και την παράδοσή τους, οι κάτοικοι μετέφεραν με μουλάρια πέτρες από την παλιά εκκλησία, αυτή που βρισκόταν στην ανατολική πλευρά του παλιού χωριού (Τσερεγούνι) και που μέχρι και τότε αποτελούσε τη μητρόπολή τους. Ενώ το μεγαλύτερο τμήμα του χωριού είχε καταστραφεί λόγω της καθίζησης του εδάφους, ο παλιός Άγιος Γεώργιος παρέμεινε ακέραιος. Όμως, με δεδομένο ότι ο νέος οικιστικός πυρήνας είχε μεταφερθεί πια για τα καλά, έπρεπε να δημιουργηθεί ένας κεντρικός ναός εντός του χωριού, κάτι που υλοποιήθηκε!

Γυρίζουμε στην ενδιάμεση σελίδα της ιστορίας. Πού εκκλησιάζονταν οι κάτοικοι μέχρι να χτιστεί ο νέος Άγιος Γεώργιος; Στο μικρό εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία είναι η απάντηση. Ο «Αϊ Λιας», όπως θα στον αποκαλέσουν, είναι πολύ παλιός και χρησιμοποιείτο για να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων μέχρι να χτιστεί η νέα κεντρική εκκλησία. Τέλος, στο χωριό ανήκει κι ένα ακόμη εκκλησάκι, ο Αϊ Γιάννης που γιορτάζει στη γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου.

Αξίζει να πούμε ότι η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, αυτή δηλαδή που βρίσκεται στη θέση του Τσερεγουνίου, λειτουργεί ακόμη και σήμερα, κατά συνθήκη.

Το χωριό είναι πανέμορφο. Πέρα από το πράσινο και την όμορφη δόμησή του, θα σου κάνει εντύπωση η κεντρική πλατεία του χωριού στην οποία μπορείς να «κατηφορίσεις» πεζή ή με το όχημά σου. Τι κάνει την πλατεία τόσο ιδιαίτερη;

Με κέντρο την εκκλησία, περιμετρικά θα βρεις γηπεδάκι μπάσκετ, ένα όμορφο κτήριο που αποτελούσε το Δημοτικό Σχολείο των Βρυσουλών και λίγο παραπέρα, ένα όμορφο, κυκλικό πεζούλι, στο οποίο μπορούν να στηθούν τα πιο ευφάνταστα καλοκαιρινά γλέντια! Όλα αυτά ενώνονται με κόκκινο πλακόστρωτο, που αφήνει χώρο εκατέρωθεν στη φυσική βλάστηση.

Είχαμε ακούσει διάφορες εικασίες για τις δραστηριότητες του Κέντρου αυτού. Καθένας από αυτούς που ρωτούσαμε, μας έδινε κι από μία πληροφορία, που όμως δεν αποτύπωνε σε βάθος και με βεβαιότητα τη δραστηριότητα της επιχείρησης. Γι’ αυτό κι εμείς, αποφασίσαμε να επισκεφθούμε την πηγή της πληροφορίας και να λύσουμε κάθε μας απορία.

Εκεί βρήκαμε τις Μαρία Ξηφαρά και Ιουλία Πιτσούλη, τις ιδιοκτήτριες του κέντρου, οι οποίες μάς υποδέχθηκαν θερμά και μας εξήγησαν πώς στις Βρυσούλες, σε ένα μικρό χωριό της Κορινθίας βρήκαν έναν τόπο, για να πραγματοποιήσουν αυτό που ονειρεύονταν. Να δημιουργήσουν μια στέγη, στην οποία θα μπορούσαν να προσφέρουν σεμινάρια ψυχολογίας και να συλλέγουν δεδομένα που συμβάλλουν στην ερευνητική ψυχολογία. Πιο συγκεκριμένα, αρκεί να αναφέρουμε ότι το Κέντρο διατηρεί συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας και με το Ινστιτούτο Monroe των ΗΠΑ. Μέσα από διάφορες ασκήσεις, τεχνικές και με τη βοήθεια ειδικών μηχανημάτων και ήχων, συλλέγονται δεδομένα σχετικά με την ανθρώπινη ενσυνειδητότητα (την ατομική και την παγκόσμια) και εξετάζεται η δυνατότητα διαχείρισης σωματικού πόνου.

Οι δύο ιδιοκτήτριες μάς παραχώρησαν συνέντευξη που θα δημοσιευθεί σύντομα στην ενότητα meet the xylocals του blog of the town.

Είναι ένα από τα όμορφα χωριά μας που περπατώντας το, θα ανακαλύπτεις γραφικές γωνιές και αρχοντικά σπίτια που διατηρούν την παραδοσιακή τους όψη, καθώς είναι πέτρινα ή χτισμένα με τη μέθοδο της αρμολόγησης.

Οι Βρυσούλες Κορινθίας ένας τόπος ημιορεινός, στον οποίο θα συναπαντηθείς κατά βάση με αγρότες που διαθέτουν κορινθιακή σταφίδα, ελαιόδεντρα και σουλτανίνα. Μάλιστα, εικάζεται ότι παραδοσιακά υπήρχαν οι παραπάνω καλλιέργειες, με δεδομένο ότι σήμερα θα συναντήσει κανείς τεράστια ελαιόδεντρα με πολύ χοντρό κορμό, που δείχνει ότι το ελαιομάζωμα ήταν μια ασχολία των ντόπιων ήδη από την περίοδο της τουρκοκρατίας (και ίσως και παλαιότερα).  

Από την άλλη, ακόμη και σήμερα η παρουσία αρκετών βρυσών επιβεβαιώνει την ύπαρξη νερού στον τόπο, δικαιώνοντας το όνομα των Βρυσουλών! Αξίζει επίσης να αναφέρουμε ότι οι πυρκαγιές του 2000 έπληξαν και το χωριό, αλλά η αγάπη των κατοίκων για τη φύση τούς οδήγησε στην αναδάσωση κι έτσι, φύτεψαν 1.500 δέντρα. Τα δέντρα αυτά πολλαπλασιάστηκαν από μόνα τους κι έτσι, το δάσος έχει πυκνώσει ακόμη περισσότερο!

Μια βόλτα στις Βρυσούλες θα σε μαγέψει.

***Κείμενα & Φωτογραφίες - Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager

Το παρόν κείμενο προέρχεται από το προηγούμενο website του Δήμου Ξυλοκάστρου – Ευρωστίνης. Μείνετε συντονισμένοι για το νέο μας, εμπλουτισμένο κείμενο, με ανανεωμένες πληροφορίες και μοναδικές φωτογραφίες!

Το μικρό αυτό χωριό είναι χτισμένο στα ερείπια της αρχαίας Πελλήνης. Από την αρχαία Πελλήνη σώζονται μόνο τα ερείπια από τον ναό της Αθηνάς, ένα δάπεδο ναού με μωσαϊκά και ένα μικρό αρχαίο θέατρο. Οι σεισμοί και οι καθιζήσεις μας στέρησαν τα ωραία οικοδομήματα της αρχαίας Πελλήνης, που αναφέρει ο Παυσανίας. Στο αρχείο Νανί περί το 1686 που απογράφει τους οικισμούς της περιοχής συναντούμε και τη SUGRA. Στην επόμενη απογραφή των Ενετών το 1700 που περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια, ακόμα και την σύνθεση του πληθυσμού του κάθε οικισμού, αναφέρει τη Ζούγρα με 5 οικογένειες.

Στη θέση στην οποία ήταν χτισμένη η αρχαία Πελλήνη μνημονεύεται στον κατάλογο του Γεωργίου Γεμιστού (Πλήθων) με το όνομα Κέρκοβα (Πελλήνη, η νυν Κέρκοβα). Με το ίδιο όνομα αναφέρεται και από τον σχολιαστή του Πτολεμαίου. Ακόμη και σήμερα η ράχη που υψώνεται δυτικά του χωριού Ζούγρα, όπου υπάρχουν πράγματι τα ερείπια της αρχαίας Πελλήνης, ονομάζεται με το ίδιο όνομα "Τσέρκοβα ή Τσέρκοβι". Η ονομασία είναι σλαβικής προελεύσεως και οφείλεται πιθανώς στα ερείπια της παλαιοχριστιανικής βασιλικής που βρίσκονται στη βόρεια άκρη της ράχης (Τσέρκοβα στη σλαβική γλώσσα σημαίνει εκκλησία).

Στην κορυφή της ράχης υπάρχουν τα θεμέλια ενός τετράγωνου φρουρίου που είχε στις γωνίες του στρογγυλούς πύργους. Στο σημείο αυτό βρέθηκε φράγκικο ανάγλυφο εικόσημο σε πώρινη πλάκα που εικόνιζε στη μια πλευρά λιοντάρι και στην άλλη σταυρό. Είναι πιθανό το εικόσημο να ανήκε στον πρίγκιπα Φλωρέντιο τον Ανεγαυικό. Φαίνεται πως το φρούριο ήταν στην κατοχή των Φράγκων ευγενών. Φραγκικής προελεύσεως είναι και το κοντινό τοπωνύμιο Σεντερήνα (Αγία Ειρήνη), όπου αρχαίος ναός μετασκευάστηκε σε εκκλησία.
Στον πρώτο τουρκοβενετικό πόλεμο οι Πελληνείς ήταν ανάμεσα σ' εκείνους τους πληθυσμούς της Πελοποννήσου που προσχώρησαν στους Ενετούς.
Το 1874 ο περιηγητής Λούτβιχ Σαλβατόρ γράφει για την Ζούγρα:

Η Πελλήνη έχει προστάτη τον άγιο Σπυρίδωνα, του οποίου υπάρχει μονοθάλαμος ναός, που χτίστηκε το 1700 περίπου.
Το 1934 ιδρύθηκε συνεταιρισμός "πωλήσεως σταφιδοκάρπου".
Η Πελλήνη ήταν οικισμός του δήμου Τρικάλων και έως το 1950 ήταν ενωμένος με την κοινότητα Ξυλοκάστρου. Από το 1950 αποτελούσε αυτόνομη κοινότητα. Το 1930 μετονομάσθηκε από Ζούγρα σε Πελλήνη.

Πρόεδροι που υπηρέτησαν στη Πελλήνη: Πέτρος Ι. Δέμης, Ιωάννης Λέκκας, Γεώργιος Δέμης, Χαρίλαος Γκόλιας, Σπύρος Ραχανιώτης, Νικόλαος Γκόλιας, Νικόλαος Λέκκας, Σπύρος Δέμης.

Στην απογραφή του 1879 η Ζούγρα και το Δενδρό (272 κάτοικ.) - 1889 (103), 1907 (98), 1918 (139), 1940 (174), 1951 (183), 1961 (162), 1971 (130), 1981 (152), 1991 (161).

Ανασκαφές έκανε το 1930 ο καθηγητής Ορλάνδος με εντολή της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Κατά τους σημερινούς χρόνους ο επισκέπτης της αρχαίας Πελλήνης ελάχιστα λείψανα αναγνωρίζει από όσα έχει περιγράψει ο Παυσανίας και έχει ανασκάψει ο Ορλάνδος. Κατά καιρούς έχουν βρεθεί φραγκικά οικόσημα, προφανώς προερχόμενα από το μεσαιωνικό φρούριο.

Νοτιοανατολικά της θέσεως του υποτιθέμενου ναού της Αθηνάς, κατά τον Ορλάνδο, και στις υπώρειες του λόφου, όπου βρισκόταν η ακρόπολη, υπήρχαν οι πύλες της πόλης. Η τοποθεσία αυτή ονομάζεται μέχρι σήμερα "πόρτες". Σε μικρή απόσταση υπάρχει λαξευτός ευμεγέθης τάφος, τον οποίο οι κάτοικοι του δήμου Τρικάλων ονομάζουν "φούρνο". Πολλά τα θρυλούμενα για ανεύρεση θησαυρών από τους κατοίκους της Ζούγρας κατά τους περασμένους χρόνους μέχρι τις μέρες μας.

Θα το βρεις στα 530 μέτρα υψόμετρο, σε μόλις 30 λεπτά από το Ξυλόκαστρο και πολύ κοντά στα Μεσαία Τρίκαλα και την ιστορική Πελλήνη. Ο λόγος φυσικά για το Ρέθι Κορινθίας, το παραδοσιακό χωριό με τους 200 περίπου κατοίκους, οι οποίοι κρατούν ζωντανό τον τόπο τους μέσα από τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τις πολιτιστικές και τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.

Αν κάτι θα σε κερδίσει με την πρώτη ματιά, αυτό είναι σίγουρα τα μοναδικά χρώματα που ντύνουν το χωριό ανά διαφορετική εποχή του χρόνου. Το πράσινο, το καφέ και το κίτρινο των δέντρων και των φύλλων τους, μαζί με τα κόκκινα κεραμίδια των παραδοσιακών σπιτιών συνθέτουν ένα ιδιαίτερο σκηνικό που ταιριάζει απόλυτα στην ελληνική ύπαιθρο.

Ποιο είναι όμως πραγματικά το Ρέθι, όπως το γνωρίζουμε από τις προφορικές ιστορίες των γηγενών του και ποιες είναι οι δραστηριότητες που αυτό προσφέρει στον επισκέπτη του σήμερα;

Το όνομα του χωριού μαρτυρά και την παρουσία Αρβανιτών σε αυτό, μιας και «ρέθι» στα αρβανίτικα σημαίνει περιφέρεια κύκλου.

Όπως γνωρίζουμε από προφορικές μαρτυρίες, περιμετρικά της τοποθεσίας όπου εντοπίζεται τώρα το Ρέθι, βρίσκονταν πέντε οικισμοί που πήραν το όνομά τους από τους κατοίκους της. Πρόκειται για τα «Παγκαλιάνικα» (που σήμερα ανήκουν στα Μεσαία Τρίκαλα), τα «Βασιλακιάνικα», δύο συνοικισμούς με την ονομασία «Τσούκα» και τέλος, έναν μικρότερο συνοικισμό κοντά στον ποταμό Σύθα, το λεγόμενο «Κασανδρέτι». Παράλληλα, στο μέσον αυτού του νοητού κύκλου υπήρχαν κάποια ακόμα σπίτια ντόπιων, τα «Ματσουκαίικα», που λειτούργησαν ως η μαγιά για να δημιουργηθεί το χωριό, όπως το ξέρουμε σήμερα.

Το μόνο που έχει απομείνει σήμερα από τις γειτονιές Βασιλιακάνικα και Τσούκα είναι ορισμένα πανέμορφα αρχοντικά, τα οποία αποδεικνύουν την παρουσία ζωής στις εν λόγω γειτονίες.

Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι κάτοικοι του Ρεθίου άρχισαν να χτίζουν σπίτια από το 1800 περίπου. Κάποιοι από τους κατοίκους λέγεται ότι έφτασαν στην Κορινθία από τον Κότρονα της Λακωνικής Μάνης όταν, σε αντίθεση με τους περισσότερους ντόπιους, πήραν μέρος στα Ορλωφικά κι εν συνεχεία κυνηγήθηκαν από τους υπόλοιπους. Από την άλλη, έχουμε κατοίκους με παροξύτονα δισύλλαβα ονόματα που κατά κανόνα δηλώνουν αρβανίτικη προέλευση.

Είναι αυτονόητο ότι το χωριό δεν δημιουργήθηκε μέσα σε ένα βράδυ. Οι κάτοικοι άρχισαν να μετακινούνται σταδιακά στο κέντρο, όπου σήμερα ορίζεται γεωγραφικά το Ρέθι. Οι άλλοτε διαμένοντες στα Παγκαλιάνικα εγκατέλειψαν την κύρια ασχολία τους, την κτηνοτροφία και αγόρασαν γόνιμες εκτάσεις τις οποίες ξεκίνησαν να καλλιεργούν. Έτσι λοιπόν δημιουργήθηκε σιγά – σιγά η κοινότητα με το καφενείο, το μπακάλικο, το βενζινάδικο κτλ, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να αφήσουν τους οικισμούς και να μετακινηθούν στο κέντρο του χωριού.

Από προφορικές αφηγήσεις των κατοίκων υπολογίζεται ότι το σχολείο του Ρεθίου πρέπει να δημιουργήθηκε κάπου μετά το 1860.

Πολιούχος του χωριού είναι ο άγιος Χαράλαμπος που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και του οποίου ο ναός χτίστηκε το 1959, σε σχέδιο βασιλικής. Παλαιότερα η εκκλησία βρισκόταν στον λόφο, όπου σήμερα κείται το νεκροταφείο και ο ναός του αγίου Κυριακού του Αναχωρητή. Η μεταφορά της εικόνας έγινε με παρότρυνση του – όπως λέγεται- πεφωτισμένου ιερέα του χωριού, ονόματι Ιωάννη Πάσιου, από τα Μέγαρα, ο οποίος θεώρησε ότι η κεντρική εκκλησία έπρεπε να μεταφερθεί στο κέντρο του Ρεθίου. Πρόκειται για μια πέτρινη κατασκευή, με πινελιές από σημαντικούς αγιογράφους.

Αξίζει να ειπωθεί σε αυτό το σημείο ότι για την παρουσία του αγίου Κυριακού στο χωριό συνετέλεσε σε μεγάλο βαθμό ο ίδιος ιερέας που αναφέρθηκε νωρίτερα. Ο πατέρας Ιωάννης έκρινε η εκκλησία έπρεπε να αφιερωθεί σε κάποιον ντόπιο. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι στην περιοχή υπήρχαν ήδη οι εκκλησίες του Αγίου Γερασίμου και του Αγίου Βλασίου, προτάθηκε να γίνει μνεία στον άγιο Κυριακό ο οποίος κατάγεται από την Κόρινθο.

Το χωριό διαθέτει ακόμα ένα εκκλησάκι, αυτό της Ζωοδόχου Πηγής, που χτίστηκε σε έναν μόλις χρόνο σε αποφασιστικότητα και πείσμα των ντόπιων.

Στο Ρέθι σήμερα μπορεί κανείς να επισκεφθεί το Κέντρο Ελεύθερης Ιππασίας, που βρίσκεται δίπλα στα Τρίκαλα και να κάνει μια μαγευτική βόλτα με άλογα στις πλαγιές της Ζήρειας και στις ρεματιές της Φόνισσας, παρουσία συνοδού ιππασίας. 

Μετά τη βόλτα του δίπλα στα έλατα, τα τρεχούμενα νερά και τα πεύκα, ο εκδρομέας έχει την ευκαιρία να απολαύσει μοναδικές γεύσεις στο καφέ – εστιατόριο που βρίσκεται ακριβώς απέναντι, σε έναν υπέροχο χώρο ο οποίος θυμίζει τόσο παιδική χαρά, όσο και φάρμα. Ναι, καλά διάβασες! Το “Φύση και Όν”, όπως λέγεται η επιχείρηση, προσφέρει μια 360 εμπειρία σε όλη την οικογένεια. Για το βράδυ, ο επισκέπτης μπορεί να κλείσει το βράδυ του στον ξενώνα του χωριού ή σε όποιο κατάλυμα της περιοχής επιλέξει.

Αν από την άλλη είναι κανείς πολύ παραδοσιακός τύπος, μια βόλτα στο καφενείο του χωριού για καφέ (κάθε είδους), τσιπουράκι και μεζέ, απέναντι από την κεντρική πλατεία του Ρεθίου, είναι must!

Ο τόπος είναι γνωστός για την καλλιέργεια της μαύρης και της Κορινθιακής σταφίδα, αν και οι αγρότες της περιοχής διαθέτουν ελαιόδεντρα αλλά και σταφύλια. Μάλιστα, ένα από τα «δυνατά χαρτιά» του Ρεθίου είναι και το κρασί του!

*Γράφει η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager

Η Ρίζα βρίσκεται σε απόσταση 11 χιλιομέτρων από το Ξυλόκαστρο και μπορείς να βρεθείς εκεί με το αυτοκίνητό σου σε μόλις 10 λεπτά από τον δρόμο που οδηγεί προς τα Τρίκαλα Κορινθίας. Πρόκειται για ένα ανεπτυγμένο χωριό, με αρκετούς μόνιμους κατοίκους κι έντονη πολιτιστική ζωή και ταυτότητα.

Ταβέρνες με πεντανόστιμο φαγητό, ξενώνας για βραδινή φιλοξενία, φούρνος, κατάστημα με παραδοσιακά προϊόντα και ένα καταπληκτικό καφενείο είναι μόνο ορισμένα από όσα προσφέρονται στον επισκέπτη που αποφασίζει να αφιερώσει κάποιον από τον χρόνο του ή την παραμονή του εξ ολοκλήρου στο χωριό.

Γιατί η Ρίζα τα έχει όλα και τα προσφέρει απλόχερα στον επισκέπτη της!

Γνωρίζουμε ότι τα Τρίκαλα Κορινθίας ήταν ένα σύγχρονο και εξελιγμένο αστικό κέντρο για τα δεδομένα της Ελλάδας του 17^ου – 19^ου αιώνα. Είναι η περιοχή στην οποία έγιναν πολλές από τις ζυμώσεις της ελληνικής επανάστασης εναντίον των Τούρκων, ο τόπος στον οποίο αναπτύχθηκε η έννοια του χειμερινού τουρισμού και γενικά, το χωριό όπου η ιστορία έγραψε πολλές σελίδες. Άλλες χρυσές και με μεγάλα γράμματα κι άλλες μελανές και με πολλά ερωτηματικά.

Σε κάθε περίπτωση, τα Τρίκαλα ήταν εκείνα που έδωσαν το «βήμα» στη Ρίζα ώστε αυτή να δημιουργηθεί και σταδιακά να αναπτυχθεί σε αυτόνομη δημοτική κοινότητα. Έτσι, το 1830 – 1850 όταν οργανώνεται πλέον το ελληνικό κράτος, ορισμένοι Τρικαλίτες φεύγουν και «κατεβαίνουν» σε μια πιο πεδινή και ακατοίκητη μέχρι εκείνη τη στιγμή τοποθεσία, στη σημερινή δηλαδή Ρίζα. Φυσικά, οι ίδιοι εξακολουθούν να επισκέπτονται τα Τρίκαλα ως καλοκαιρινοί παραθεριστές, αλλά η μόνιμη κατοικία τους μετατοπίζεται πεδινότερα.

Ο λόγος είναι απλός. Εφόσον το κράτος απελευθερώνεται από τον τουρκικό ζυγό, η ευημερία ξεκινά και οι κακουχίες περιορίζονται. Έτσι, ο πληθυσμός αρχίζει να πολλαπλασιάζεται κι οι ντόπιοι μετακινούνται. Παράλληλα όμως, πέρα από την κτηνοτροφία που αποτελούσε τη βασική ενασχόληση των περιοίκων, οι άνθρωποι στρέφουν το ενδιαφέρον τους και στη γεωργία, με δεδομένο ότι ο δρόμος για το εμπόριο ανοίγει.

Με τα νέα δεδομένα λοιπόν, η Ρίζα αποκτά επτά οικισμούς, οι οποίοι με τη σειρά τους, παίρνουν την ονομασία τους από τους πρώτους κατοίκους που εγκαθίστανται στον τόπο.

Η Ρίζα γίνεται κοινότητα το 1919, διαθέτοντας πλέον έναν οργανωμένο ιστό που αποτελείται από σχολείο, εκκλησίες και καθετί διαμορφώνει ένα ζωντανό χωριό. Οι εκκλησίες που χτίστηκαν τότε ήταν τρεις, ο Άγιος Νικόλαος και δύο ακόμη ναοί αφιερωμένοι στον Άγιο Γεώργιο.

Γιατί όμως το χωριό ονομάστηκε Ρίζα; Αν και δεν υπάρχουν γραπτές αναφορές που να εξηγούν τους λόγους, υπάρχουν ορισμένες εικασίες. Η μία αφορά στην ίδια την τοποθεσία του. Πιο συγκεκριμένα, η Ρίζα βρίσκεται στους πρόποδες της Ζήρειας, στη «ρίζα» του βουνού δηλαδή.

Ωστόσο, υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή, που μας δίνεται από τον κ. Τάκη Κουρούμαλη, κάτοικο της Ρίζας κι εξαιρετικό γνώστη της ιστορίας της περιοχής, σύμφωνα με την οποία η ονομασία σχετίζεται με τη μορφολογία του εδάφους. «Αν κοιτάξει κανείς από ορισμένα σημεία των Τρικάλων ή από τα δύο φυλάκια που υπάρχουν στα Τρίκαλα, η ρεματιά που βρίσκεται στην κοιλάδα σε συνδυασμό με τα βράχια φαίνονται σαν μια ρίζα δέντρου», αναφέρει ο ίδιος.

Η βασική καλλιέργεια της Ρίζας, όπως και όλης της Κορινθίας, ήταν η σταφίδα. Ως εκ τούτου, όταν οι κάτοικοι πολλαπλασιάστηκαν κι άρχισαν να έχουν τη γεωργία ως μια από τις βασικές τους ασχολίες, στο χωριό δημιουργήθηκαν αυλάκια, ώστε η γη να ποτίζεται επαρκώς, γεγονός που ευνόησε την ίδια τη γεωργία και στη συνέχεια, το εμπόριο. Παράλληλα, σπάρθηκαν σιτάρι, βρώμη και κριθάρι. Μάλιστα, το σιτάρι ήταν αρκετό για να ταΐσει τα στόματα των κατοίκων αλλά και να εξαχθεί σε άλλες χώρες.

Από την άλλη, τα ελαιόδεντρα που σήμερα είναι η πιο διαδεδομένη καλλιέργεια αρκούσαν για να βγει «το λάδι της χρονιάς» κάθε νοικοκυριού. Λίγα χρόνια αργότερα, μετά την Κατοχή δηλαδή, το λάδι αποκτά μεγάλη αξία κι έτσι, οι άνθρωποι στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε αυτό, φυτεύοντας ακόμη περισσότερες ρίζες.

Τέλος, τα εσπεριδοειδή έρχονται στον τόπο μετά το 1960 - 1965, όπου αλλάζουν όλα.

Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι Γερμανοί βρίσκονται στο Ξυλόκαστρο και η αντίσταση γίνεται στα Τρίκαλα. Το χωριό λοιπόν βρίσκεται στη μέση. Τόσο γεωγραφικά, όσο και από στρατηγικής άποψης.

Οι αντάρτες κατεβαίνουν στο χωριό, για να μαζέψουν προμήθειες, ενώ οι Γερμανοί, θέλοντας να καλύψουν τα νώτα τους, ανεβαίνουν στη Ρίζα, προσπαθώντας να διατηρήσουν τον έλεγχο απέναντι στις δυνητικές απειλές. Κάπως έτσι το χωριό σταδιακά διχάζεται. Γιατί κάποιοι επιλέγουν ή αναγκάζονται να προσχωρήσουν στην ομάδα των ανταρτών κι άλλοι απευθύνονται στον πρόεδρο ή και στους ίδιους τους Γερμανούς -μέσω κάποιων γνωστών- όταν «ζορίζονται» από τους αντάρτες.

Επομένως, δημιουργούνται δύο πόλοι. Οι μεν και οι δε, που στην ουσία δεν είναι άλλοι, παρά άνθρωποι της διπλανής πόρτας, άνθρωποι που όπως και οι υπόλοιποι, θέλουν να ζήσουν σε μια ειρηνική, ελεύθερη χώρα. Όμως οι καιροί είναι δύσκολοι και τα συναισθήματα μπερδεμένα. Ιδίως όταν μπαίνουν στη μέση προσωπικές αντιπάθειες, διαφωνίες και μίση.

Οι μαύρες σελίδες της περιόδου εκείνης συμπληρώνονται από το τεράστιο έγκλημα στην τρύπα του Φενεού, όπου σφαγιάστηκαν εκατοντάδες Έλληνες… από Έλληνες.

Σήμερα στο χωριό θα βρεις τα πάντα. Με δεδομένο μάλιστα ότι η Ρίζα βρίσκεται πολύ κοντά στο
Ξυλόκαστρο και τα Τρίκαλα, η ροή επισκεπτών δεν σταματά ποτέ. Σε αυτό συμβάλλουν οι παροχές σε φαγητό, φιλοξενία και θρησκευτική ζωή που προσφέρει το χωριό στους παραθεριστές, τους ντόπιους και τους τουρίστες.

Από τη Ρίζα δεν λείπει το πολιτιστικό στοιχείο, καθώς το χωριό διαθέτει έναν πολύ δραστήριο σύλλογο, ο οποίος διοργανώνει συνεχείς δράσεις και εκδηλώσεις τόσο εντός, όσο και εκτός ορίων του Δήμου Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης.

Ένας καφές σε ένα από τα πιο cozy καφενεία του Δήμου, μια κουταλιά γλυκό βύσσινο στο τοπικό
μαγαζί παραδοσιακών προϊόντων ή μια ζουμερή μπριζόλα στις ταβέρνες του χωριού; Ό,τι κι αν
επιλέξεις, η Ρίζα θα στο προσφέρει, διαθέτοντάς σου ποιοτικές επιλογές ξανά και ξανά. Περπάτα στα σοκάκια της, μύρισε κάθε άρωμα από τα περιβόλια της και γνώρισε τον «ενδιάμεσο σταθμό» ανάμεσα σε Ξυλόκαστρο και Τρίκαλα.

*Γράφει και επιμελείται τα κείμενα η Ιωάννα Δούρη, Comms & Marketing Manager / Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Μαρία Γιάννου

Σε υψόμετρο 850 μέτρων, μέσα σε πράσινο και πολλές πηγές, Κορινθιακή σταφίδα και αμπελώνες, θα βρεις ένα μικρό χωριό που το λένε Σοφιανά. Βρίσκεται στις πλαγιές του Μαύρου Όρους (ή «Μαυριόρους», όπως θα ακούσεις συχνά να το αποκαλούν) και θα βρεθείς σε αυτό από τον δρόμο Ξυλοκάστρου – Τρικάλων, ακολουθώντας τις ταμπέλες.

Όμορφα εκκλησάκια, αιωνόβια πλατάνια, παλιές βρύσες με τρεχούμενα νερά, ένας δραστήριος Πολιτιστικός Σύλλογος που διοργανώνει πανηγύρεις και υποδέχεται πάντοτε τους επισκέπτες με καλοσύνη είναι μερικά από αυτά που θα συναντήσεις στο χωριουδάκι. Το πιο σημαντικό απ’ όλα όμως, είναι οι άνθρωποι που δίνουν ζωή στο χωριό. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν τις δικές τους αγωνίες, τις δικές τους προσδοκίες, τα δικά τους όνειρα και το δικό τους χαμόγελο.  

Ένα μικρό χωριό που στο σήμερα αριθμεί τους 60 εγγεγραμμένους κατοίκους, με πλούσια αγροτική ζωή και τη δική του ιστορία, σε προσκαλεί για μια ακόμη περιήγηση στην περιοχή του Ξυλοκάστρου και της Ευρωστίνης. 

Η διαδικτυακή βόλτα στα Σοφιανά, μόλις ξεκίνησε!

Μαθαίνουμε ότι το χωριό αποτελούσε οικισμό του σημερινού Γελινίου ήδη από το 1700, από την περίοδο δηλαδή της Ενετοκρατίας. Πώς το γνωρίζουμε; Μέσα από την απογραφή που είχε γίνει εκείνη την εποχή, η οποία μας έδωσε χρήσιμη γνώση για τα χωριά μας αλλά και για ολόκληρη την περιοχή.

Τα χρόνια περνούν και οι μεταβολές συνεχίζονται. Τα Σοφιανά για αρκετά χρόνια αποτελούν ενιαία δημοτική κοινότητα με το Ξανθοχώρι (που έφερε την ονομασία «Μάζι»), κάτι που αλλάζει το 1949, όταν πλέον τα Σοφιανά αποσχίζονται και συντελούν μια αυτόνομη δημοτική κοινότητα.

Καλώς ήρθατε, Σοφιανά, της σύγχρονης ιστορίας, λοιπόν!

Πώς τα Σοφιανά πήραν το όνομά τους; Είναι από τα λίγα χωριά των οποίων η... ονοματοδοσία, αποτελεί άλυτο μυστήριο, με διαφορετικές εκδοχές να την περιβάλλουν. Μέχρι στιγμής, έχουμε τέσσερις από αυτές στην κατοχή μας. Ας τις πάρουμε, λοιπόν, από την αρχή!

Κάποιοι λένε ότι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, το χωριό ήταν αρκετά προσοδοφόρο, παράγοντας πολλά σανά και η ονομασία «Σοφιανά» είναι ένας γλωσσικός μηρυκασμός, μια αναμάσηση της λέξης «σανά». Τραβηγμένο; Μπορεί! Άλλοι πάλι, αναφέρουν ότι η ονομασία του ανάγεται στα πρώιμα χρόνια της σύγχρονης ιστορίας, όταν ένας πατέρας, θέλοντας να τιμήσει τις δύο κόρες του, Σοφία και Άννα, δίνει στον τόπο κατοικίας του την ονομασία «Σοφιανά». Αν δεχτούμε αυτή την εκδοχή, η ονομασία «Σοφιανά» αποτελεί τη σύμπτυξη των δύο γυναικείων ονομάτων.

Η τρίτη εκδοχή θέλει κάποιον ονόματι Σοφιανό να περνά από το χωριό και να δίνει το όνομά του στον τόπο, ενώ η τελευταία λέγεται μεταξύ σοβαρού κι αστείου από τους κατοίκους. «Οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ, ήσαν ανέκαθεν πολύ σοφοί», μας λένε και ξεκαρδίζονται καθώς συζητάμε στον προαύλιο χώρο του Πολιτιστικού Συλλόγου μια ζεστή μέρα του καλοκαιριού. 

Τι θα ήταν ένα Κορινθιακό χωριό, χωρίς τις όμορφες εκκλησίες του; Όπως όλα μας τα μικρά και μεγαλύτερα χωριά, έτσι και τα Σοφιανά, διαθέτουν τους δικούς τους ναούς, τους οποίους οι κάτοικοι τιμούν με τους εορτασμούς και τη φροντίδα που τους προσφέρουν.

Η μητρόπολη του χωριού είναι ο Άγιος Γεώργιος, η οποία είναι μονοθάλαμη και παραλληλόγραμμη. Παλαιότερα, κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, οι Σοφιανίτες τονίζουν ότι ο Άγιος Γεώργιος βρισκόταν σε διαφορετικό σημείο από αυτό που τον συναντάμε σήμερα. Διέθετε σκαλοπάτια, γεγονός που σηματοδοτούσε την υποδούλωση των Ελλήνων στον Τούρκο κατακτητή και αποτελούσε ένα παμπάλαιο κτίσμα που πλέον δεν υπάρχει. Το 1887 η εκκλησία αυτή μεταφέρεται στη θέση που τη συναντάμε σήμερα, ώστε να είναι σε πιο κεντρικό σημείο, εντός του οικισμού και να εξυπηρετεί καλύτερα το χωριό.

Τα Σοφιανά διαθέτουν επίσης τους Αγίους Αναργύρους. Ένας δάσκαλος, ονόματι Σούβρας, με καταγωγή από τους Δελφούς και όντας πρωτοδιόριστος στην περιοχή, γνώριζε ότι κάποιος παπάς (από τα Σοφιανά έχουν περάσει 13 γενιές ιερέων) είχε παλαιότερα στην κατοχή του οστά των Αγίων Αναργύρων. Έτσι, κατόπιν δικής του πρωτοβουλίας, χτίστηκε εκκλησία αφιερωμένη στους Αγίους. Σήμερα, μαθαίνουμε ότι τα οστά έχουν μεταφερθεί στην εκκλησία των Γελινιατίκων.

Τέλος, το χωριό διαθέτει κι ένα ξωκλήσι, αυτό της Αγίας Παρασκευής. Αναφέρεται ότι ήταν εξαιρετικά παλιό και ως εκ τούτου, ανακαινίστηκε πλήρως στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με έξοδα του χωριού.

Οι περισσότεροι Σοφιανίτες ζούσαν ανέκαθεν από τον πρωτογενή τομέα. Τα παλαιότερα χρόνια, η κύρια καλλιέργεια ήταν το σιτάρι. Επίσης, στον τόπο παρήγαγαν σανό, καλλιεργούσαν αμπελώνες και όπως σε όλη μας την περιοχή, έτσι κι εδώ, μεσουρανούσε η καλλιέργεια της Κορινθιακής σταφίδας.

Παράλληλα, όλοι διέθεταν κηπευτικά και φρούτα. Μάλιστα, το γεγονός ότι η ποιότητα του νερού ήταν (κι εξακολουθεί να είναι) άριστη, ενέτεινε την παραγωγή και δυνάμωνε την αξία των αγροτικών προϊόντων.

Σήμερα, οι κάτοικοι Σοφιανών είναι κατά βάση διπλοκάτοικοι, έχοντας ως μόνιμη κατοικία τα Μερτικέικα, το Ξυλόκαστρο και άλλες πεδινές περιοχές του Δήμου μας. Εξακολουθούν να καλλιεργούν τη γη και να βιοπορίζονται από αυτήν, ενώ η μαύρη σταφίδα έχει ακόμη την τιμητική της. Το χωριό διαθέτει σήμερα μελισσοκομείο και οινοποιείο, με εξαιρετικούς επαγγελματίες του κλάδου να παράγουν άριστης ποιότητας προϊόντα.

Πολύ κοντά στο χωριό, υπάρχει ένα ρέμα. Πρόκειται για ένα σημείο που έχει τροφοδοτήσει τη φαντασία των παλιών, δημιουργώντας ιστορίες που κληροδοτήθηκαν στους νέους. Οι διηγήσεις αυτές θέλουν το ρέμα να κατοικείται από νεράιδες και ξωτικά. Η απότομη πτώση της θερμοκρασίας, λόγω των πολλών νερών, γεννούσε λαϊκούς μύθους που ζουν ακόμη και σήμερα και αναπαράγονται από στόμα σε στόμα.

Άλλοι πάλι, μιλούν για μια γυναίκα που έζησε στο χωριό κι εθεωρείτο μάγισσα. Περίεργη, απόμακρη και πάντα βιαστική όταν ακούγονταν συγκεκριμένοι ψαλμοί στην εκκλησία, λέγεται ότι μια μέρα, κατόπιν προτροπής ενός «πεφωτισμένου», οι κάτοικοι την εξανάγκασαν να μείνει στο εσωτερικό της εκκλησίας, σφαλίζοντάς της την κεντρική είσοδο. Έτσι, αφού ο παπάς έψαλε «τα σα εκ των σων» και το τροπάριο τελείωσε, με το που άνοιξε η πόρτα, η ίδια έτρεξε κι εξαφανίστηκε από προσώπου γης για πάντα.

Το περιστατικό θεωρείται από πολλούς αληθές και επιβίωσε από προφορικές μαρτυρίες της προηγούμενης γενιάς, από τις μαμάδες δηλαδή ανθρώπων που σήμερα διανύουν την έκτη ή έβδομη δεκαετία τους.

«Αυτό είναι το χωριό μας», μας είπαν οι οικοδεσπότες μας, αφού μας έκαναν μια σύντομη γύρα λίγο μετά το πέρας της συζήτησής μας. Όμως, όσο περπατούσαμε στα Σοφιανά, όσο βλέπαμε τις εκκλησίες και τις καλλιέργειες, όσο επισκεπτόμασταν τις cozy γειτονιές, όλο και κάτι καινούργιο είχαμε να δούμε.

«Εδώ είναι η τάδε βρύση» ή «έλα να σου δείξουμε το σχολείο», μας έλεγαν κάθε τόσο οι Σοφιανίτες και μας πήγαιναν από γωνιά σε γωνιά, για να μας δείξουν τη φύση, τα καμπαναριά, τα όμορφα σπίτια και τη θέα.

Στην προσφυγική περιοχή του Ξυλοκάστρου, στον συνοικισμό δηλαδή, θα βρεις τον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωμένης. Για τους επισκέπτες που δεν ξέρουν την ιστορία της είναι το «κάστρο», όπως την αποκαλούν, καθώς με μια πρώτη ματιά μοιάζει πράγματι με πύργο. Ποια είναι όμως η ιστορία της εκκλησίας αυτής που κάνει τα κεφάλια να γυρίζουν και τα αυτοκίνητα να σταματούν στο προαύλιό της για να την περιεργαστούν και να τη φωτογραφίσουν;

Πρόκειται για ένα μοναδικό κτίσμα που έχει κατασκευαστεί στα πρότυπα των Παλαιοχριστιανικών Βασιλικών, όπως δηλαδή και οι πρώτες εκκλησίες που δημιουργήθηκαν επί των ημερών του Μ. Κωνσταντίνου.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ναού αποτελεί ο βυζαντινός πύργος που ξεπερνά κατά πολύ σε ύψος την εκκλησία αλλά και οι αρχαιοελληνικού τύπου κίονες που θα βρεις στο εξωτερικό μέρος της εκκλησίας.

Η ιστορία της μοναδικής εκκλησίας

Για πολλά χρόνια, τουλάχιστον 65, κτήτορας και κληρικός του ιερού ναού υπήρξε ένας υπερδαστήριος άνθρωπος, ο Νίκωνας Κοτσοβόλης. Ο ίδιος στην αρχή παρέλαβε τον ναό με ένα μόνο στρέμμα γης. Ωστόσο, πολύ σύντομα εξασφάλισε για την εκκλησία άλλα τέσσερα στρέμματα, οραματιζόμενος την πανέμορφη εκκλησία, όπως τη βλέπουμε σήμερα. 

Έχοντας συμβουλευτεί και μελετήσει διεξοδικά το ακριβές σχέδιο των παλαιοχριστιανικών ναών από  το έργο του σημαντικότατου αρχαιολόγου και αρχιτέκτονα Αναστασίου Ορλάνδου, ο πατήρ Νίκων οραματίζεται την Παναγία Φανερωμένη. Ένα μεγάλο έργο ξεκινά και δημιουργείται το επιβλητικό αρχιτεκτονικό κόσμημα που συναντούμε σήμερα. 

Ο παπα – Νίκωνας (έτσι τον γνωρίζαμε όλοι) κοιμήθηκε τον Ιούλιο του 2011. 

Οι παλαιοχριστιανικοί ναοί και η ιδιαιτερότητά τους

Πριν από το «Διάταγμα των Μεδιολάνων» (313 μ.Χ.) δεν υπήρχαν χριστιανικοί ναοί, καθώς οι Χριστιανοί εκδιώκονταν από τους ειδωλολάτρες. Το εν λόγω διάταγμα, που ονομάζεται και «Έδικτο των Μεδιολάνων» έδωσε το δικαίωμα ανεξιθρησκίας στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, επιτρέποντας στους χριστιανούς αλλά και σε πιστούς άλλων θρησκειών να προσεύχονται στον Θεό τους για την ευτυχία και την επιτυχία του κράτους. Μπορεί στη θεωρία, λοιπόν, οι διωγμοί να σταμάτησαν άμα τη εμφανίσει του διατάγματος, στην πράξη όμως, η παύση αυτή υλοποιήθηκε μόνο όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας και η Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα (η Νέα Ρώμη).

Οι χριστιανοί τότε «βγήκαν» από τις κατακόμβες, όπου και ασκούσαν μέχρι τότε τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και άρχισαν να χτίζουν τους δικούς τους ναούς, που σήμερα ονομάζουμε και «παλαιοχριστιανικού τύπου». Οι εκκλησίες εκείνες είχαν πολύ έντονο το αρχαιοελληνικό στοιχείο. Γενικότερα, οι παλαιοχριστιανικοί ναοί διαθέτουν κίονες και είναι μακρόστενοι, με ξύλινες στέγες.

Η Παναγία από τα Αλάτσατα και η σύνδεσή της με τον ναό

Τα Αλάτσατα Τουρκίας είναι μια πόλη, που όπως λένε, διατηρεί την παλιά της αρχοντιά και παραδοσιακή ταυτόχρονα νότα. Σε αυτήν υπάρχει μια εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία, που πλέον λειτουργεί ως τζαμί. Κι όμως, η εικόνα της Παναγίας έχει ταξιδέψει πολλά χιλιόμετρα και σήμερα φυλάσσεται στον Ι.Ν. Παναγίας Φανερωμένης. 

Πώς όμως βρέθηκε η εικόνα στο Ξυλόκαστρο, προκειμένου να διασωθεί; Όπως μαθαίνουμε από το βιβλίο που έγραψε ο Νίκων Κοτσόβολης (Λαογραφία Ενορίας Υψηλών Αλωνίων Κορινθίας), ο ιερέας που λειτούργησε στην εκκλησία και τη μετέτρεψε στον επιβλητικό ναό που θαυμάζουμε σήμερα, η εικόνα μεταφέρθηκε αρχικά στην Ελλάδα από τον Ιερομόναχο Αμβρόσιο Παρασχάκη. Μιλάμε για το έτος 1922 όπου έχουμε την καταστροφή της Σμύρνης.

Το 1958 όμως, ο ίδιος δωρίζει την εικόνα στον παπα- Νίκωνα ως δείγμα ευχαριστίας. Αρχικά, το ιερό κειμήλιο τοποθετείται στον Άγιο Γεράσιμο. Μετά από χρόνια όμως, αποφασίζεται η οικοδόμηση του Ι.Ν. Παναγίας Φανερωμένης, αφιερωμένος στην Παναγία από τα Αλάτσατα.

Ο ναός της Παναγίας Φανερωμένης - Τα 7 στοιχεία του παλαιοχριστιανικού τύπου

Αξίζει να αναφερθούν αναλυτικά όλα τα στοιχεία του ναού της Παναγίας που φανερώνουν τη σύνδεση με τους παλαιοχριστιανικούς ναούς.

• Πρόπυλο – Στην είσοδο του ναού συναντάμε ιονικά κιονόκρανα. Επίσης, βλέπουμε επίκρανα με σταυρό, για να δηλώνεται ο χριστιανικός χαρακτήρας του κτίσματος από την είσοδο κιόλας του ναού. 
• Αίθριο – Πρόκειται για έναν κλειστό διάδρομο χωρίς οροφή. Εκεί συναντάμε τη λεκάνη όπου οι πιστοί έπλεναν τα χέρια τους και η προσθήκη αυτή καταργήθηκε για την ορθόδοξη εκκλησία το 1000 μ.Χ. 
• Νάρθηκας – Έχει πάρει το όνομά του από το φυτό «νάρθηκα». Στην ουσία όμως, πρόκειται για το σημείο εκείνο όπου στέκονταν όσοι δεν είχαν βαπτιστεί. 
• Πύργος- Γίνεται λόγος φυσικά για τον εντυπωσιακό, μεσαιωνικό πύργο της εκκλησίας, όμοιο με αυτούς που συναντάμε στο Άγιον Όρος. Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια υπήρχαν χτίζονταν παραπλεύρως συνήθως δύο πύργοι στους ναούς, για λόγους ασφαλείας και άμυνας.
• Βαπτιστήριο – Στον νάρθηκα συναντάμε επίσης και την κολυμπήθρα, στην οποία γίνονται βαφτίσεις. Στο επάνω μέρος της κολυμπήθρας βρίσκουμε ένα κουβούκλιο που ονομάζεται συφόριο (τάφος). 
• Κεντρικός ναός – Στον κυρίως ναό εισερχόμαστε μέσω της κεντρικής πύλης (ωραίας πύλης). Το εσωτερικό της εκκλησίας αποτελείται από τρία μέρη, τα οποία ξεχωρίζουν με δύο σειρές από κολώνες. Στη μέση, όπου βρίσκεται και το πιο φαρδύ σημείο του ναού, βρίσκουμε τον άμβωνα (όπου οι ψάλτες έκαναν κήρυγμα), ο οποίος είναι μονόλιθος και από φτιαγμένος από μάρμαρο. Μετά συναντάμε τον άμβωνα και στη συνέχεια, βρίσκουμε το τραπέζι των προσφορών, όπου οι γυναίκες τοποθετούσαν τα πρόσφορα, το στάρι και τα λουλούδια της αρτοκλασίας. 
• Άγιο βήμα – Το άγιο βήμα δεν χωρίζεται με τέμπλο, όπως στους σύγχρονους ναούς, αλλά διαθέτει ένα απλό διαχωριστικό για να ξεχωρίζει. Εντός του βρίσκεται η Αγία Τράπεζα, ένα κιβώτιο και κουρτίνες που ανοίγουν όταν γίνεται η Θεία Λειτουργία.  

Ο Άγιος Γεράσιμος γεννήθηκε στο Ξυλόκαστρο και προέρχεται από την αρχοντική οικογένεια Νοταρά. Ένας ιστορικός ναός που δημιουργήθηκε προς τιμήν του Αγίου, βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του Ξυλοκάστρου. Με βάση την επιγραφή που βρίσκουμε στην κύρια είσοδο του ναού, η εκκλησία ανεγέρθηκε το 1622. Ωστόσο, ενδέχεται η χρονολογία αυτή να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς λέγεται ότι ο ναός είχε ανοικοδομηθεί μια εικοσαετία νωρίτερα. 

Το 1954 ο ναός ανακαινίστηκε από τον Ιερομόναχο Νίκωνα, δίνοντας στην εκκλησία μια νέα πνοή. 

Η αρχιτεκτονική του ναού στο εξωτερικό της 

Στο προαύλιο του ναού βρίσκουμε ένα ψηφιδωτό, ενώ βρίσκουμε και μια εικόνα (αντίγραφο του Φώτη Κόντογλου) που απεικονίζει τον Άγιο. Στο δεξιό μέρος του προαυλίου υπάρχει ένα άνοιγμα στον τοίχο, στο οποίο συναντώνται τα οστά της οικογένειας Νοταρά. Λίγο πιο πέρα υπάρχουν τα σήμαντρα που σήμερα έχουν αντικατασταθεί από τις καμπάνες. 

Στο ανατολικό μέρος της εκκλησίας υπάρχουν κελιά με στοά που στηρίζεται σε κίονες οι οποίοι με τη σειρά τους συνδέονται με τόξα. Πριν την είσοδο στον ναό υπάρχει και μια ψηφιδωτή εικόνα της Παναγίας σε βυζαντινό ρυθμό. 

Πώς είναι ο ναός εσωτερικά; - Οι πινελιές του Φ. Κόντογλου

Στο εσωτερικό του ναού βρίσκουμε βυζαντινό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι και την εικόνα του Αγίου Γερασίμου σε χρυσή και αργυρή επένδυση, που προέρχεται από τον πρώτο ναό. Ξεχωρίζει το μαρμάρινο χαμηλό τέμπλο, έργο του Μ. Νουκάκη, ο οποίος επιμελήθηκε τα θωράκια, τους στύλους, τα κιονόκρανα, το επιστύλιο και τις παραστάσεις, θέλοντας να τους αποδώσει την επιβλητικότητα της βυζαντινής τέχνης. Βυζαντινής τέχνης είναι επίσης και η Αγία Τράπεζα, που διαθέτει πέντε κολώνες και ψηφιδωτή εικόνα της Άκρας ταπείνωσης. 

Οι εικόνες του τέμπλου είναι έργα του Φώτη Κόντογλου. 

Ο ναός υπέστη σοβαρές ζημιές από τους σεισμούς του 1928, αλλά επισκευάστηκε όπως του αρμόζει και απέκτησε ωραία ψηφιδωτά.

Η οικογένεια Μαμωνά ήταν ξακουστή και πολύ εύπορη. Έχοντας εγκατασταθεί στη Ζάχολη, τον Πύργο και τον Κούτο (Χελυδόρι), κατάφερε να συμβάλει οικονομικά σε πολλούς τομείς της κοινωνικής ζωής για την περιοχή. 

Πέρα από τον Προφήτη Ηλία Ζάχολης, η οικογένεια Μαμωνά ανήγειρε, σύμφωνα με την παράδοση, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου Χελυδορίου. Επρόκειτο στην αρχή για μια ιδιωτική πρωτοβουλία, ωστόσο, ο ναός αργότερα μεταβιβάστηκε στην ενορία για να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων. 

Η αρχιτεκτονική της εκκλησίας 

Αποτελεί μια παμπάλαια εκκλησία, ημιυπόγεια, με μία μόνο είσοδο όπου για να εισέλθει κανείς στον ναό, πρέπει να κατέβει σκαλοπάτια. Αυτά τα υπόγεια σκαλιά σηματοδοτούν την παλαιότητα της εκκλησίας, καθώς η εν λόγω αρχιτεκτονική νότα συναντάται στην τουρκοκρατία. 

Ορισμένες αρκετά παλαιές εικόνες του τέμπλου έχουν κλαπεί.  Ωστόσο, παραμένουν άλλα σημάδια που φανερώνουν την ιστορικότητα του ναού. Αυτά είναι η Αγία Τράπεζα με το κουβούκλιο, τα παραδοσιακά κυκλικά κιγκλιδώματα των αναλογίων. Τέλος, το δάπεδο είναι στρωμένο με κεραμιδόπλακες. 

Λέγεται ότι στην ίδια εκκλησία έχει βρεθεί παλαιό αντιμήνσιο, με χρονολογία 1586.