Πάνω από το Καμάρι, σε υψόμετρο 730 μέτρων υψώνεται ένα βουνό που είναι γνωστό στους ντόπιους ως «το βουνό της Παναγίας». Το όνομά του το δανείζεται από την Ιερά Μονή Παναγία της Κορυφής ή Κορφιώτισσα, που απέχει μόλις 9 χιλιόμετρα από την κοινότητα του Καμαρίου. 

Μπορεί να μην γνωρίζουμε με σαφήνεια πότε ακριβώς ιδρύθηκε η Μονή, μιας και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία που να αποδεικνύουν την ημερομηνία δημιουργίας της. Ωστόσο, σύμφωνα με την παράδοση, υπάρχει από τα προεπαναστατικά χρόνια. Η εκκλησία, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, υφίσταται από το 1767, ενώ το καμπαναριό της κατασκευάστηκε το 1888. 

Η τοποθεσία στην οποία στεγάζεται το μοναστήρι έχει μια πανέμορφη θέα που αγναντεύει τον Κορινθιακό κόλπο. Ως εκ τούτου, πολλοί είναι οι επισκέπτες και οι πιστοί που ανεβαίνουν στο βουνό είτε για να προσκυνήσουν είτε στο πλαίσιο μιας απόδρασης από την καθημερινότητα. 

Η αρχιτεκτονική του μοναστηριού και η εικόνα της Παναγίας

Η εκκλησία έχει ρυθμό Βασιλικής, με 14,40 μέτρα μάκρος, 6,59 μέτρα πλάτος και 3,70 μέτρα ύψος. Οι αγιογραφίες φιλοτεχνήθηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα από τον ηγούμενο της Μονής, Ζαφείρη Ζαφειρόπουλο, ενώ το τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο. 

Η Μονή γιορτάζει κάθε χρόνο, στις 15 Αυγούστου.

Λίγη ιστορία για τη Μονή 

Ποια ήταν η πορεία της Μονής όμως μέσα στα έτη και πώς αρχίζει να γίνεται σημείο αναφοράς για την περιοχή; 

Όπως είπαμε, η ύπαρξη του μοναστηριού τοποθετείται στα προεπαναστατικά χρόνια. Ωστόσο, η απουσία νερού και η δύσκολη πρόσβαση στη Μονή έκανε τη διαβίωση των μοναχών εξαιρετικά δύσκολη. Έτσι, αποφάσισαν να κατέβουν σε ένα άλλο σημείο από εκείνο όπου αρχικά είχαν εγκατασταθεί, 300 μέτρα πιο κάτω, για την ακρίβεια. Στόχος ήταν οι καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, ένα έδαφος πρόσφορο και κατάλληλο για να εδραστεί το μοναστήρι. Έτσι κι έγινε, λοιπόν. 

Σήμερα το μοναστήρι βρίσκεται και πάλι στην ορεινή του θέση. Ο ναός ανακαινίστηκε το 1911 και από τότε κατοικείται από μοναχές, οι οποίες φροντίζουν την εκκλησία που αποτελεί πόλο έλξης πιστών και επισκεπτών. 

Ακριβώς μετά τα Άνω Τρίκαλα και σε απόσταση δύο περίπου χιλιομέτρων, στη βορειοανατολική πλευρά του όρου Ζήρειας ή Κυλλήνης, συναντάμε μια ιστορική Μονή που φέρει το όνομα του πολιούχου Ξυλοκάστρου, τη Μονή Αγίου Βλασίου. Πρόκειται για ένα μοναστήρι με ιστορία που ξεκινά από το 1300 – 1400 μ.Χ.

Η παράδοση θέλει την εικόνα του Αγίου να βρέθηκε μέσα σε μια εξαιρετικά δυσπρόσιτη σπηλιά, απομονωμένη από ανθρώπου βλέμματα. Επρόκειτο για μια ξύλινη αγιογραφία του 8ου αιώνα, που δείχνει τον Άγιο ένθρονο να ευλογεί και να κρατά στο αριστερό του χέρι περγαμηνή. Η εύρεση της εικόνας παρακίνησε τον άνθρωπο που την ανακάλυψε να χτίσει ένα ναΰδριο στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η προαναφερθείσα εκκλησία. 

Μπορεί να μην έχουμε σαφή στοιχεία που να αναφέρουν πόσον καιρό παρέμεινε ο μικρός ναός στο σημείο, γνωρίζουμε όμως ότι τη θέση του πήρε το πανέμορφο μοναστήρι του σήμερα που οικοδομήθηκε στα μέσα του 17ου αιώνα. Το 1918, έχουμε την επέκταση του μοναστηριού, με τη δημιουργία ενός γυναικωνίτη στο πίσω μέρος του. 

Γιατί ο ναός χτίστηκε στο σημείο αυτό; - Τι αναφέρει ο θρύλος

«Ο ναός θέλω να χτιστεί απέναντι από τον βράχο» είπε ο Άγιος στον πρωτομάστορα μόλις εμφανίστηκε στον ύπνο του, σύμφωνα με την παράδοση. Ο τεχνίτης που σκόπευε να χτίσει το μοναστήρι στη θέση «καμπαναριό» των Άνω Τρικάλων δεν έδωσε σημασία. 

Όμως, ο Άγιος Βλάσιος λένε ότι όχι μόνο ξαναεμφανίστηκε στο όνειρό του, αλλά μετατόπισε και τα εργαλεία του το βράδυ στον βράχο, σε διαφορετικό σημείο δηλαδή από εκείνο που τα είχε ο ίδιος αφήσει την προηγούμενη μέρα. Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, παρά να υπακούσει στις βουλές του Αγίου και να χτίσει τον ναό εκεί όπου τον συναντάμε σήμερα. 

Αξιοπρόσεκτα σημεία του ναού

Ο σημερινός ναός είναι μονοθάλαμος, χαμηλός και φέρει δύο τυφλά τόξα δεξιά. Αξιοπρόσεκτα είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι εικόνες του που αποτελούν έργα του Σκορδίλη. Οι εικόνες φιλοτεχνήθηκαν τον 17ο αιώνα μ.Χ. ενώ το τέμπλο τον 18ο αιώνα. 

Την ίδια στιγμή, το εξωτερικό του ναού αποτελεί πραγματικά ένα εξαιρετικά ευχάριστο περιβάλλον, που μόνο σε ορεινό μοναστήρι θα ταίριαζε. Το προαύλιό του είναι μέσα στη φύση με λουλούδια, τραπεζάκια, μια βρύση που φέρνει νερό από το βουνό, καθίσματα και ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στη Γέννηση της Παναγίας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά καλαίσθητο και γαλήνιο τοπίο που προδιαθέτει τον επισκέπτη ευχάριστα. 

Οι αγιογραφίες δια χειρός Σαντοριναίου και η αναβίωση του ναού

Αρκετά χρόνια μετά τις παλαιές δόξες του ναού, μόνασε ο Δομέτιος Κασσόρης (1918- 1924), ο οποίος στόλισε τον ναό με λίγες αγιογραφίες, τις οποίες έκανε ο Ν. Σαντοριναίος. Το 1924 ακολουθεί η ηγουμένη Θέκλα Σταυροπούλου που συνέβαλε σημαντικά ώστε το Υπουργείο να αναγνωρίσει την εκκλησία του Αγίου Βλασίου ως επίσημη μονή (1928).

Ο πολιούχος του Ξυλοκάστρου είναι ο Άγιος Βλάσιος. Τα «Βλάσιος» και «Βλασία» αποτελούν όνομα που απαντάται πολύ συχνά στην περιοχή μας και δίνεται ακόμη και σήμερα στα νέα παιδιά που βαφτίζονται στους ναούς μας. Πώς θα μπορούσε, λοιπόν, ο πολιούχος να απουσιάζει από την κεντρική πλατεία της πόλης; 

Ο ιστορικός και μεγαλοπρεπής κεντρικός ιερός ναός του Ξυλοκάστρου, ο οποίος τιμάται επ’ ονόματι του αγίου ιερομάρτυρος Βλασίου Αρχιεπισκόπου Σεβαστείας του θαυματουργού, θεμελιώθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 1908, ημέρα μνήμης του αγίου. Στόχος αποτελούσε να αποδοθεί η πρέπουσα λατρευτική τιμή στον θαυματουργό άγιο Βλάσιο, τον προστάτη άγιο των νοσημάτων του λαιμού και του λάρυγγα. Αρκετά χρόνια αργότερα, με το βασιλικό διάταγμα 333/1.4.1966 (ΦΕΚ 91/26.4.1966), ο Άγιος αναγνωρίσθηκε επισήμως ως πολιούχος και προστάτης του Ξυλοκάστρου κι έκτοτε, την 11η Φεβρουαρίου, η πόλη έχει αργία. 

Ο επιβλητικός ναός και η αρχιτεκτονική του

Ο ιερός ναός ανεγέρθηκε και αποπερατώθηκε με τις χορηγίες της οικογένειας των Νοταράδων που εγκαταστάθηκαν στο Ξυλόκαστρο και ασχολήθηκαν με το εμπόριο. Μεταξύ των μεγάλων ευεργετών για την αποπεράτωση του ναού υπήρξε κι ο εκ Τρικάλων Κορινθίας Λυκούργος Φραντζής. Οι εργασίες της ανεγέρσεως και αποπερατώσεως του ναού διήρκεσαν δύο έτη. 

Ο Άγιος Βλάσιος Ξυλοκάστρου αποτελεί αξιόλογο δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, κτισμένος στον ρυθμό του σύνθετου ελληνοβυζαντινού τύπου και παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την Μητρόπολη Αθηνών. 

Η εξωτερική μεγαλοπρέπεια του εμβληματικού ναού του Αγίου Βλασίου, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη με τον βυζαντινό ρυθμό, τον οχτάπλευρο ψηλό τρούλο, τα δύο επιβλητικά κωδωνοστάσια και την αρμονική συμμετρία στις διαστάσεις (μήκος 25 μ. και ύψος 24 μ.) Το αρχιτεκτονικό κάλλος συμπληρώνεται εσωτερικά από το ωραίο μαρμάρινο τέμπλο με τις ανάγλυφες παραστάσεις, το οποίο φιλοτεχνήθηκε από τον περίφημο μαρμαρογλύπτη Νικόλαο Περαντινό σε σχέδια του καθηγητού Αναστασίου Ορλάνδου. 

Οι φορητές εικόνες και το τέμπλο

Αξιόλογες είναι και οι έξι φορητές εικόνες του τέμπλου, από τις οποίες ο μεν Ιησούς Χριστός και η Υπεραγία Θεοτόκος ιστορήθηκαν το 1878, η δε αριστουργηματική εικόνα του αγίου Βλασίου, στην οποία απεικονίζεται ένθρονος, ιστορήθηκε το 1879 (και οι τρεις εικόνες αποτελούν έργα του ζωγράφου Αθανασίου Σιγάλα). 

Η εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου ιστορήθηκε το 1880 από τον Σπυρίδωνα Χατζηγιαννόπουλο (+1 Ιανουαρίου 1905), ενώ το τέμπλο κοσμείται με άλλες δύο εικόνες, του αγίου Γερασίμου, η οποία ιστορήθηκε το 1934 από την Αδελφότητα των Αβραμαίων του Αγίου Όρους και του αγίου Ελευθερίου, η οποία ιστορήθηκε το 1937 και αποτελεί έργο του επιφανούς αγιογράφου Φωτίου Κόντογλου του Κυδωνιέως (+13 Ιουλίου 1965). 

Το μαρμάρινο τέμπλο του ναού κοσμείται με επιστήλιο, το οποίο φέρει δώδεκα εικόνες του αγιογράφου Σπύρου Βασιλείου. Στις εικόνες απεικονίζονται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, η Υπαπαντή του Κυρίου, η Περιτομή του Χριστού, η Βαϊφόρος, ο Ιησούς Χριστός και η Σαμαρείτιδα, η Μεταμόρφωση του Κυρίου, η Ανάσταση του Λαζάρου, ο Εμπαιγμός, η Σταύρωση του Κυρίου, η Ψηλάφηση του Θωμά και η Ανάληψη του Κυρίου.

Η αγιογράφηση του ναού και η καλλιτεχνική της αξία

Όμως, η καλλιτεχνική αξία του ιερού ναού του πολιούχου του Ξυλοκάστρου Αγίου Βλασίου οφείλεται στην περίφημη αγιογράφησή του, η οποία ξεκίνησε προπολεμικά και ολοκληρώθηκε το 1960. Ο αγιογραφικός διάκοσμος, ο οποίος έρχεται σε πλήρη αρμονία με την αρχιτεκτονική μεγαλοπρέπεια του ναού, πραγματοποιήθηκε από τον αγιογράφο Σπύρο Βασιλείου (+22 Μαρτίου 1985) σε συνεργασία με τον Αγήνορα Αστεριάδη (+17 Δεκεμβρίου 1977). 

Όλες οι αγιογραφικές συνθέσεις, που κοσμούν τον ναό του Αγίου Βλασίου, φέρουν την προσωπική σφραγίδα της καλλιτεχνικής δεξιότητας του Σπύρου Βασιλείου. Ιδιαίτερα πρωτότυπες είναι οι συνθέσεις στα τύμπανα του νότιου και βόρειου κλίτους του ναού, όπου ο αγιογράφος ιστόρησε σκηνές από τον βίο του θαυματουργού αγίου Βλασίου, ενώ ιδιαίτερα λεπτομερής και χαρακτηριστική είναι η παράσταση της Σταύρωσης του Κυρίου. 

Αξιόλογο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι πρωτότυπες συνθέσεις «η ευλόγηση των πέντε άρτων», «η θυσία του Αβραάμ», «η παραβολή του σπορέως» και «η παραβολή των δέκα παρθένων». Η ωραιότερη και επιβλητικότερη όμως παράσταση του Σπύρου Βασιλείου στον μνημειώδη ναό του Αγίου Βλασίου είναι αυτή της «Πλατυτέρας των Ουρανών» στην κόγχη του Ιερού Βήματος, όπου η Υπεραγία Θεοτόκος απεικονίζεται ένθρονη κρατώντας στην αγκαλιά της τον Σωτήρα Χριστό, ενώ δεξιά και αριστερά ιστορούνται οι δύο Άγγελοι.

Οι φθορές από τους σεισμούς και η αποκατάστασή τους

Το 1974 και το 1981 ο ιστορικός ναός του Αγίου Βλασίου Ξυλοκάστρου υπέστη σοβαρές ζημιές από τους ισχυρούς σεισμούς, που έπληξαν την περιοχή της Κορινθίας. Οι σεισμοί προκάλεσαν μεγάλες ρωγμές στους τοίχους με αποτέλεσμα ο μνημειώδης ναός να κριθεί ακατάλληλος για λατρεία και λειτουργική χρήση και να εγκαταλειφθεί για δεκατρία περίπου χρόνια. 

Με τη βοήθεια της πολιτείας και τη συνδρομή των κατοίκων της πόλεως έγινε η επισκευή του ναού, η αποκατάσταση των κωδωνοστασίων και η συντήρηση των περίφημων αγιογραφιών του. Έτσι, από τον Μάρτιο του 1994 ο δεσπόζων στην κεντρική πλατεία της πόλεως μεγαλοπρεπής μητροπολιτικός ναός του Αγίου Βλασίου Ξυλοκάστρου άνοιξε και πάλι τις πύλες του για να δεχθεί τους πιστούς, που προσέρχονται για να λατρεύσουν τον Θεό και να τιμήσουν τον θαυματουργό πολιούχο και προστάτη τους άγιο.

Η Μονή του Αγίου Κωνσταντίνου στο Γελίνι (περιοχή Λαγκαδαίικα) είναι μια από τις πιο παλιές και ιστορικές Μονές που θα τη βρει κανείς «σκαρφαλωμένη» στα βράχια, σε μια μοναδική τοποθεσία που δύσκολα συναντά κανείς σε άλλα μέρη της Ελλάδας. 

Μπορεί σήμερα να μη λειτουργεί παρά μόνο στη γιορτή του πολιούχου της, ωστόσο, κάποτε, όταν το χωριό ήταν πολυπληθές, γνώρισε μεγάλες δόξες. Ειδικά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, το μοναστήρι απέκτησε σημαντική περιουσία από τις δωρεές των πιστών. Μάλιστα, αν και πολλές φορές προσπάθησαν να το κατακτήσουν οι Τούρκοι, ποτέ δεν τα κατάφεραν. 

Με ιστορία από το 1011 – Πώς είναι ο ναός εξωτερικά;

Ο χώρος λειτουργίας του ναού βρίσκεται σε ένα κοίλωμα του βράχου. Ενώ αρχικά ήταν ενιαίος ο χώρος του, αργότερα χωρίστηκε σε τρία μέρη που απαρτίζονται από τον κυρίως ναό, τον πρόναο και το παρεκκλήσι. Ο προαύλιος χώρος δίνει την αίσθηση ότι ο ναός αποτελεί ένα φυσικό κρησφύγετο, που προστατεύεται από την πρόσβαση εισβολέων. Μόνο το μονοπάτι είναι εκείνο που σε οδηγεί στην είσοδο. Αντίστοιχα, στο εσωτερικό της Μονής οδηγεί μια σκάλα που οδηγεί τον επισκέπτη στα σπλάχνα του βουνού. 

Μέχρι να φθάσει κανείς στην κορυφή του διαζώματος, συναντά δύο σκαμμένα κελιά στα αριστερά της σκάλας, που θυμίζουν την παρουσία διαμενόντων στην παλαιά εποχή. Είναι ευρύχωρα δωμάτια, διαθέτουν μια καρέκλα, ένα σανιδένιο κρεβάτι κι ένα παράθυρο στην άκρη του βράχου, με λαξευμένο νιπτήρα. Κυρίως όμως, εντύπωση προξενεί η εκροή στον βράχο, από την οποία οι καλόγηροι έριχναν καυτό λάδι σε εισβολείς. 

Μια ματιά στο εσωτερικό του ναού

Η στενή σκάλα οδηγεί στο διάζωμα του ανώτερου τμήματος του ναού. Εκεί θα βρει κανείς έναν χώρο λουσμένο στο φως του ήλιου να μπαίνει από τα λαξευμένα παράθυρα. Στην αριστερή πλευρά ένα παράθυρο και μια πόρτα επικοινωνούν με τον μικρό ναό. Τα χρόνια έχουν κάνει εμφανές το σημάδι τους στους τοίχους, καθώς θα δει κανείς ότι επικρατεί το μαύρο χρώμα στις επιφάνειες, το οποίο έχει επέλθει από τη χρήση των κεριών. 

Στον χώρο δεσπόζουν οι αχνές τοιχογραφίες που παρά τη φθορά τους, παραμένουν ζωντανές. Το τέμπλο, οι εικόνες και όλα τα στοιχεία του ναού γεννούν μια κατανυκτική αίσθηση.

Ποια η σύνδεση της Μονής με την άλωση της Κωνσταντινούπολης;

Τέλος, στην αριστερή πλευρά του ναού βλέπουμε τον έφιππο Άγιο Κωνσταντίνο σε αντίγραφο μιας παλιάς εικόνας, που έχει μεταφερθεί στη Μητρόπολη Κορίνθου, Λέγεται μάλιστα ότι πρόκειται για μια σπάνια απεικόνιση, καθώς μόνο σε αυτήν και σε άλλη μια αγιογραφία που συναντάται στην Κωνσταντινούπολη, ο Άγιος Κωνσταντίνος εμφανίζεται έφιππος. 

Η σύνδεση με την Πόλη ενισχύεται από το ευαγγέλιο που επίσης έχει μεταφερθεί στην Μητρόπολη. Το ιερό αντικείμενο είναι δημιουργημένο από περγαμηνή και στο εξώφυλλό του είναι ενσωματωμένοι πολύτιμοι λίθοι που του προσδίδουν ακόμη μεγαλύτερη αξία. Λέγεται μάλιστα ότι τα αντικείμενα ήρθαν από την Κωνσταντινούπολη μετά την άλωσή της. 

Πρόκειται για ένα από τα πιο μοναδικά βυζαντινά μνημεία της περιοχής, την «Παναγία Καταφυγιώτισσα» Ζάχολης, που θα τη βρεις να «κρέμεται» στα βράχια του βουνού, σε βάθος 40 μέτρων. Ο ναός βρίσκεται εντός της Ζάχολης, στον δρόμο που οδηγεί στο Σαραντάπηχο και ξεκίνησε να χτίζεται το 1782.

Η ιστορία της «Παναγίας των Καταφυγίων»

Κάποτε, όταν ακόμη οι Έλληνες προσπαθούσαν να προστατευθούν από το μένος των Τούρκων κατακτητών, αναζητούσαν «καταφύγια» σε σπηλιές ή σε άλλα, δυσπρόσιτα σημεία που θα τους κρατούσαν μακριά από τον κίνδυνο. Έτσι κι οι Ζαχολίτες, προκειμένου να αποφύγουν τους διωγμούς, λάξευσαν τον βράχο, δημιουργώντας έτσι ένα ασφαλές μέρος που θα τους εξασφάλιζε την παραμονή στον τόπο τους. 

Ζώντας κρυφά μέσα στους βράχους, τους γεννήθηκε η ανάγκη να δημιουργήσουν έναν λατρευτικό τόπο, στον οποίο θα μπορούσαν να προσευχηθούν, να πουν το παράπονα, τις αγωνίες και να εκφράσουν την ελπίδα τους για ελευθερία. Ως προστάτιδά τους επέλεξαν την Παναγία, αφιερώνοντάς της τον ναό. 

Η συντήρηση κι αξιοποίηση του ναού 

Μέχρι το 1880 διακονούσε μια μοναχή το εξωκλήσι. Ωστόσο, επειδή η διαβίωση ήταν δύσκολη, κάποια στιγμή το εγκατέλειψε. Το ιστορικό εκκλησάκι όμως δεν μπορούσε να παραμείνει εγκαταλελειμμένο κι αφρόντιστο. Ως εκ τούτου, προέκυψε η ανάγκη για συντήρησή του και βελτίωση των σημείων που είχαν υποστεί φθορές.

Έτσι, μέσα στην πορεία των επόμενων χρόνων πραγματοποιήθηκαν μια σειρά από εργασίες.

• 1969: Επί εφημερίας του μακαριστού π. Παπανδρεάδη Νικολάου, δημιουργούνται σκαλοπάτια στους βράχους που συνδέουν την εκκλησία με τον δρόμο. 
• 1983: Πραγματοποιείται η υδροδότηση της εκκλησίας, με πρωτοβουλία του μακαριστού π. Χρ. Διαμαντίδη.
• 2002: Το εκκλησάκι ηλεκτροδοτείται.

Ξεχωριστή αναφορά οφείλει να γίνει και στον Γεώργιο Ρούσο, κάτοικο της περιοχής που με προσωπική εργασία, μεράκι και σεβασμό στον χώρο και την ιστορία του, έχει πραγματοποιήσει μια σειρά από βελτιωτικές εργασίες. Πιο συγκεκριμένα, έχτισε την είσοδο, ανασκεύασε το παλιό κελί, δημιούργησε κρυφό σχολειό, αποτύπωσε λαογραφικές στιγμές, συνέδεσε με στοές λαξευμένες στους βράχους όλους τους χώρους. 

Η Καρυά είναι από τα χωριά με την καταπράσινη ομορφιά, την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των οικημάτων και τη σημαντική ιστορία. Πρόκειται για το δεύτερο πιο ορεινό χωριό της Πελοποννήσου, που βοήθησε σημαντικά στην απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Η κεντρική εκκλησία της είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου, που ξεκίνησε να οικοδομείται το 1849 και ολοκληρώθηκε περίπου το 1850, με τη σημαντική συμβολή των ενοριτών.

Ωστόσο, δίπλα ακριβώς από την κεντρική εκκλησία του χωριού, βρίσκουμε έναν θρησκευτικό θησαυρό, που παραμένει ζωντανός ακόμη και σήμερα. Ο λόγος γίνεται για το «εκκλησάκι του Χάρου», όπως το αποκαλούν πλέον οι ντόπιοι, που αποτελεί ένα ιστορικό μνημείο του 13ου αιώνα και προστατεύεται από την υπηρεσία αρχαιοτήτων.

Πολλοί αναφέρουν ότι το εκκλησάκι είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου, ωστόσο, σύμφωνα με τις πηγές μας, αυτό ισχύει για τον κεντρικό ναό. Αντίθετα, δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τον άγιο προς τιμήν του οποίου έχει χτιστεί η ιστορική εκκλησίτσα.

Οι καταστροφές και τα ανέγγιχτα σημεία του

Δυστυχώς, οι κάτοικοι του χωριού δεν γνώριζαν παλαιότερα την τεράστια αξία του και μετέτρεψαν τη μισή εκκλησία σε σχολείο, ασβεστώνοντας ορισμένες από τις υπέροχες αγιογραφίες της. Ως αποτέλεσμα, η πρότερη μορφή της μικρής εκκλησίας υπέστη σοβαρές αλλοιώσεις. Ωστόσο, σε καλή κατάσταση έχει μείνει το ιερό και ένα μέρος από τον κύριο ναό.

Πώς όμως επικράτησε η ονομασία του «Χάρου»; 

Ακριβώς δίπλα από το εκκλησάκι, είχε κατασκευαστεί στο παρελθόν (περίπου το 1900) σχολείο θηλέων. Προκειμένου, λοιπόν, οι δάσκαλοι να τιμωρήσουν τα παιδιά για μη αποδεκτές (για τους ίδιους) συμπεριφορές, τα έκλειναν στο εκκλησάκι. «Θα σε κλείσω στον Χάρο», φοβέριζαν τα κορίτσια και η ονομασία φέρεται να προέρχεται από αυτή τη φράση. 

Αργότερα δε, κατά την περίοδο του 1943 – 1944, η μικρή εκκλησία χρησιμοποιήθηκε ως κρατητήριο και κατ’ επέκτασιν, ως τόπος βασανιστηρίων. Μάλιστα, πολλές από τις σοβαρές καταστροφές που υπέστη ο μικρός ναός λέγεται ότι συνέβησαν κατά τη διάρκεια εκείνων των «μαύρων ημερών» . 

Ο ναός της Αγίας Παρασκευής στη Ζάχολη είναι επίσης μια πολύ παλιά εκκλησία, της οποίας την ακριβή ημερομηνία δημιουργίας δεν γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε όμως, ότι ανακαινίστηκε το 1833 καθότι η μικρή σε χωρητικότητα εκκλησία δεν μπορούσε να φιλοξενήσει πλέον τους πολυπληθείς πιστούς, οι οποίοι διέμεναν στη Ζάχολη. 

Οι ενορίτες, λοιπόν, διαπλάτυναν γι’ αρχή τη μικρή και παλαιά εκκλησία κι εν συνεχεία, άρχισαν να την εξοπλίζουν με στασίδια, εικόνες κ.ά. Ωστόσο, η Αγία Τράπεζα παρέμενε κατά μέρος κι όχι στη μέση, όπως απαιτείται κι έτσι, ο Δήμαρχος Ζαχόλης με αίτημά του στη Βόρεια Διοίκηση Κορινθίας ζήτησε άδεια, ώστε να μεταφερθεί στο κέντρο. Η Ιερά Σύνοδος όμως δεν ενέκρινε τη μετάθεση της Αγίας Τράπεζας.

Εκκλησιαστικά «μνημεία» του ναού

Το 1962 το βορεινό κομμάτι της εκκλησίας κατακρημνίζεται εξαιτίας μεγάλου σεισμού που συντελείται στην περιοχή. Ως αποτέλεσμα, δημιουργούνται μεγάλα ρήγματα κι έτσι, έναν χρόνο αργότερα, ο ναός ανοικοδομείται εκ θεμελίων. 

Ωστόσο, τα δύο σημεία του παλαιού ναού σώζονται ακόμη είναι:

• Το καμπαναριό – Πρόκειται για λίθινο δημιούργημα Ηπειρωτών μαστόρων. Δημιουργήθηκε το 1880 και αποτελεί πραγματικά ένα ζωντανό μνημείο.
• Το τέμπλο – Άλλο ένα κομμάτι της ιστορίας, που θυμίζει τον παλαιό ναό είναι το τέμπλο του. Κατασκευάστηκε το 1830 και χρυσώθηκε το 1843, ημερομηνίες που γίνονται γνωστές από την ενσωματωμένη στο σημείο επιγραφή.

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Ζαχόλης είναι η απόδειξη της μεγάλης θέλησης, της πραγματικής πίστης και της ισχύος εν τη ενώσει. Πρόκειται για τον επιβλητικό ναό με τους 17 τρούλλους, που χτίστηκε μέσα σε 39 ημέρες, γνωστός σε όλη την Ελλάδα, που αξίζει να επισκεφθείς. 

Κάτι που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό είναι το γεγονός ότι ο εν λόγω ναός είναι τρισυπόστατος, έχοντας τρεις αγίες Τράπεζες και τρεις αγίες Προθέσεις. Η πρώτη (η βορινή) είναι αφιερωμένη στους αγίους Κωνσταντίνου κι Ελένης, η μεσαία τιμά τον Άγιο Γεώργιο, ενώ η δεξιά τον Άγιο Δημήτριο. Το τρίπτυχο αυτό δημιουργήθηκε, με σκοπό να γίνονται τρεις λειτουργίες την ίδια ημέρα. 

Ας πάρουμε όμως την ιστορία μας από την αρχή…

Γιατί η εκκλησία χτίστηκε σε 39 ημέρες;

Η Ζάχολη του 18ου αιώνα ήταν ιδιαίτερα πολυπληθής κι εύρωστη. Ωστόσο, το χριστιανικό στοιχείο ενός τόσο πολυάριθμου τόπου στέγαζε ένα μικρό εκκλησάκι που τελικά, όσο ο πληθυσμός αύξανε δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στις ανάγκες που προέκυπταν. Είχε έρθει η ώρα, λοιπόν, για μια αλλαγή. 

Οι Ζαχολίτες χωρίς να το πολυσκεφτούν συνθέτουν μια επιτροπή, απαρτιζόμενη από έξι άτομα και αναχωρούν για την Κόρινθο. Στόχος τους είναι να πάρουν έγκριση από τον Κιαμήλ Μπέη, διοικητή της Κορίνθου και να χτίσουν έναν μεγαλοπρεπή ναό, όπως τον έχουν ονειρευτεί. Το σχέδιο για την εκκλησία με τους 17 τρούλλους υπάρχει ήδη και οι ντόπιοι είναι έτοιμοι να το μοιραστούν με τον Τούρκο. Ο Κιαμήλ τούς καλοδέχεται και μάλιστα, τους προσφέρει πλούσια δώρα, όπως ακριβώς προστάζει το έθιμο. 

Όσο για την άδεια, τους την παραχωρεί αμέσως, θέτοντας όμως έναν όρο σημαντικό που προμηνύει δυσκολίες για τους Ζαχολίτες. Ποιος ήταν αυτός; Τους τόνισε πως έχουν στη διάθεσή τους σαράντα ημέρες για να χτίσουν την εκκλησία. Αν τελικά δεν τα καταφέρουν, τότε ο ναός θα γκρεμιστεί και τη θέση του θα πάρει ένα τζαμί (η διακόσμηση δεν συμπεριλαμβανόταν στη συμφωνία). 

Με λίγα λόγια, ο Τούρκος διοικητής θέλει να εξασφαλίσει ότι ο ναός που θα χτιστεί δεν θα είναι ούτε ιδιαίτερα μεγάλος, ούτε φυσικά άξιος προσοχής και αναφοράς. 

Οι εργασίες αρχίζουν και η εκκλησία ολοκληρώνεται

Έχοντας στα χέρια τους τη γραπτή άδεια, τα μέλη της Επιτροπής επιστρέφουν στη Ζάχολη κι εκθέτουν στους συμπατριώτες τους ό,τι ειπώθηκε με τον Μπέη. Συλλογικά, λοιπόν, έπειτα από συζητήσεις, αποφασίζεται να χτιστεί ο ναός με προσωπική εργασία από τους ίδιους τους κατοίκους. Δύσκολο το εγχείρημα, αλλά οι άνδρες αποφασισμένοι, ξεκινούν την οικοδόμηση με τα φυσικά υλικά του τόπου. Σύμφωνα με την παράδοση, οι χτίστες ήταν 24, ενώ ως επιβλέποντες είχαν οριστεί ένας Έλληνας μηχανικός κι ένας Τούρκος που διασφάλιζε ότι θα τηρηθεί η συμφωνία. 

Έτσι, την 1η Ιουνίου 1811 αρχίζει να οικοδομείται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και το εγχείρημα ολοκληρώνεται στις 8 Ιουλίου της ίδιας χρονιάς. 

Περί αρχιτεκτονικής ο λόγος…

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου είναι Βασιλικού ρυθμού, ενώ το εσωτερικό της εκκλησίας και το τέμπλο Βυζαντινού ρυθμού. Η σκεπή έχει συνολικά 17 τρούλλους, από τους οποίους οι έξι βρίσκονται στη μία πλευρά και οι άλλοι έξι στην απέναντι πλευρά της εκκλησίας, συμβολίζοντας τους δώδεκα Αποστόλους. Στις 4 γωνίες οι τρούλλοι είναι λίγο μεγαλύτεροι και αναφέρονται στους τέσσερις Ευαγγελιστές, ενώ ο κεντρικός και πιο επιβλητικός απ’ όλους συμβολίζει τον Ιησού Χριστό.

Το «στοιχειωμένο κυπαρίσσι» που έντυσε το τέμπλο

Ολόκληρο το τέμπλο του ναού έχει δημιουργηθεί από ένα και μοναδικό κυπαρίσσι που ήταν τεράστιο και βρισκόταν στην τοποθεσία του χωριού «Περδικάρι». Όλοι το ήξεραν ως «στοιχειωμένο», με έναν θρύλο να τον περιβάλλει. Σύμφωνα με τον μύθο, όποιος έκοβε το κυπαρίσσι, θα πέθαινε. 

Έτσι, ένας γέρος ονόματι Παπαμεντζελόπουλος(Κουτσογέρης), προθυμοποιήθηκε να κάνει εκείνος την… αμαρτία. «Θα το κόψω εγώ και ας πεθάνω. Εγώ εγέρασα, εσείς να φτιάστε την Εκκλησία», είπε και προέβη στο κόψιμο του δέντρου. Φυσικά, ο θαρραλέος παππούς δεν έπαθε τίποτα. 

Στεγάζοντας την Ελληνική Επανάσταση του 1821

Σύμφωνα με τον ιστορικό Σπυρίδωνα Τρικούπη, το πρώτο πολεμικό συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στον Δήμο Ευρωστίνης και αφορούσε στην Επανάσταση του 1821, έλαβε χώρα στον Άγιο Γεώργιο. Μάλιστα, στην προεδρία βρισκόταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. 

Η Κοίμηση της Θεοτόκου, κεντρική εκκλησία της Καρυάς, άρχισε να κτίζεται το 1849. Η δημιουργία της έγινε μέσα από τις υποχρεωτικές εισφορές των ίδιων των κατοίκων (είτε χρηματικές, είτε σε είδος) οι οποίοι κουβάλησαν τις πέτρες από το Γελλίνι με τα ζώα τους. 

Λέγεται μάλιστα, ότι οι οικονομικές απαιτήσεις ήταν τόσο υψηλές, που ορισμένοι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν εκείνη την περίοδο, μη μπορώντας να αντεπεξέλθουν στα υπέρογκα ποσά που έπρεπε να καταβάλουν. 

Η εκκλησία σήμερα

Η εκκλησία σήμερα αποτελεί ένα ζωντανό, επιβλητικό μνημείο που όμως συνεχίζει να λειτουργεί, ικανοποιώντας το θρησκευτικό αίσθημα των κατοίκων τόσο της Καρυάς, όσο και των Καρυωτίκων αλλά και των γύρω περιοχών. Βρίσκεται στο κέντρο του χωριού, δίπλα από το ιστορικό εκκλησάκι του Χάρου και σε απόσταση αναπνοής από τις δύο ταβέρνες του ορεινού χωριού. 

Η Κοίμηση της Θεοτόκου διαθέτει γυναικωνίτη, υπέροχες εικόνες κι ένα μοναδικό ξύλινο, ζωγραφισμένο τέμπλο. Η κατάνυξη που νιώθει ο επισκέπτης είναι δεδομένη. 

Στο Δερβένι, πέρα από ένα γραφικό περιβάλλον, με τα στενά σοκάκια που σε οδηγούν στη θάλασσα και τα πέτρινα σπίτια, κρύβεται μια μακρά ιστορία. Ίχνη της βρέθηκαν πρόσφατα στο πλαίσιο του έργου κατασκευής της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Κιάτου-Ροδοδάφνης Αιγίου, όπου ήρθε στο φως λουτρό των ύστερων Ρωμαϊκών χρόνων.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίζονται στην έξοδο Δερβενίου της Νέας εθνικής οδού Κορίνθου-Πατρών, σε απόσταση 2 χλμ ανατολικά του αρχαίου λιμανιού των Μαύρων Λιθαριών. Τα λουτρά καταλαμβάνουν έκταση 500 τ.μ. Ανακαλύφθηκαν το 1981 και οι ανασκαφές διήρκησαν από το 2007 έως το 2012.

Η αρχιτεκτονική του λουτρού – Πότε χρονολογούνται;

Το λουτρό που ανευρέθηκε ανέρχεται σε δέκα δωμάτια, με «πρωταγωνίστρια» την κεντρική αίθουσα που γύρω της αναπτύσσονται άλλοι χώροι. Το δάπεδο, το οποίο δεν διατηρείται ακέραιο, καλύπτεται με ψηφιδωτό από λευκές και μαύρες ψηφίδες.

Ο χώρος με το ψηφιδωτό δάπεδο ανήκει στην πρώτη περίοδο χρήσης του λουτρού, η οποία χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 2ου αι. μ. Χ. Ο χώρος όμως παρουσιάζει στοιχεία από μεταγενέστερες χρονικές περιόδους, γεγονός που καταδεικνύει τη χρήση του και πολύ αργότερα, φτάνοντας στον 4ο αι.- 6ο αι. μ.Χ.

Είναι επισκέψιμα τα ευρήματα;

Προς το παρόν ο αρχαιολογικός χώρος δεν είναι ανοιχτός προς το κοινό, με εντολή των αρμόδιων υπηρεσιών. Γίνονται όμως ενέργειες, ώστε στο άμεσο μέλλον, ο χώρος να ανοίξει για το ευρύ κοινό.